ಇನ್ನು ರಾಯರ ಕಲಾಕೌಶಲವನ್ನು ಕುರಿತು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಂತಿಸಬಹುದು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಲ್ಪಿತ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ರೂಪಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; ವಿವಿಧ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಲಕೆಲವು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನೂ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಬಾರಿ ತಮ್ಮ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆತ್ಮೀಯರ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಮಣಿದು, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಒಂದೆರಡು ರಂಗಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಹಿತಮಿತವಾದ ವೀಣಾವಾದನದ ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ನೀಡಿದ್ದರು.
The Kundamālā is a play in six acts based on the Uttara-rāmāyaṇa. The following is the summary –
Lakṣmaṇa, as per the command of Rāma, drops off a pregnant Sītā on the banks of the river Gaṅgā, and returns to his kingdom. That evening, Sage Vālmīki finds her there, identifies her, and escorts her to his āśrama. Sītā pledges before the Gaṅgā that she would worship every day using kunda-mālā, i.e., a garland of jasmine flowers, if her delivery is smooth (Act 1).
‘ಅವಧೂತ’ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಾಯರ ಸುವಿಖ್ಯಾತ ಗ್ರಂಥ ‘ಶಾರದಾಪೀಠದ ಮಾಣಿಕ್ಯ’ಕ್ಕೆ ಅನುಬಂಧವೆನ್ನಬಹುದು. ಅವಧೂತತ್ವ ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ದಾರ್ಶನಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಗಿಲಾದ ಆದರವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ವೇದಾಂತವಾಗಲಿ, ಬೌದ್ಧವಾಗಲಿ, ಜೈನವಾಗಲಿ ನಿರೂಪಿಸುವ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರ, ಬುದ್ಧರ, ಅರ್ಹಂತರ ಕೇವಲಸ್ಥಿತಿ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ‘ತ್ರಿಪುರಾರಹಸ್ಯ’ದ ‘ಅಷ್ಟಾವಕ್ರೀಯ’, ‘ಅವಧೂತಗೀತೆ’, ‘ಅವಧೂತೋಪನಿಷತ್ತು’, ‘ಮಹೋಪನಿಷತ್ತು’ ಮುಂತಾದ ಆಕರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸರಳಸುಂದರ ವಿಷಯನಿರೂಪಣೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಪ್ರಖರವಾದ ವೈರಾಗ್ಯ, ಉತ್ಕಟವಾದ ಅದ್ವೈತತ, ಪ್ರಚಂಡವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಭಾವ. ರಾಯರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಕಾಣಸಿಗುವ ಸಾಧನಪ್ರಧಾನವಾದ ಮನೋಧರ್ಮಕ್ಕೆ ‘ಅವಧೂತ’ವೂ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ನಿದರ್ಶನ.
कश्मीर अपने आप में भारतवर्ष की सांस्कृतिक गाथा में एक गौरवशाली अध्याय है। इस्लाम ने कश्मीर की अभिन्न सांस्कृतिक विरासत को कितनी क्रूरता से नष्ट कर दिया, यह भी उतना ही निराशाजनक किस्सा है। यह रक्त से लथपथ और दिल दहला देने वाले प्रकरणों से भरी एक क्रूर गाथा है। कश्मीर, जो महाभारत के समय से प्रसिद्ध था, अशोक के समय तक लगातार एक अविच्छिन्न हिंदू माहौल में फला-फूला। और फिर, उसने इसे बौद्ध धर्म से परिचित कराया।
‘ಜಯದೇವನ ಗೀತಗೋವಿಂದ’ ಎಂಬ ಕಿರುಹೊತ್ತಿಗೆ ‘ಗೀತಗೋವಿಂದ’ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನದಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಟನೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಕೆಲವಂಶಗಳು ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲದೆ ಲೀಲಾಶುಕನ ‘ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಕರ್ಣಾಮೃತ’ ಕಾವ್ಯದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿವರಗಳೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿವೆ. ಜಯದೇವಕವಿಯ ಬಾಳಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ‘ಜಯದೇವಚರಿತ’ವೆಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಚನೆಯನ್ನೂ ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನೂ ಆಧರಿಸಿ ನಿರೂಪಿಸುವ ರಾಯರು ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಯೋಜಕವೂ ಆದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ‘ಗೀತಗೋವಿಂದ’ದ ಇತಿವೃತ್ತವನ್ನೇ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಒಕ್ಕಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮಧುರಭಕ್ತಿಯ ಹಲವು ಮೌಲಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
In 1923, Mānavalli Rāmakṛṇa-kavi and Rāmanātha-śāstrī compiled and published the play called Kundamālā authored by Diṅnāga. Later, they declared that the name is unlikely to be Diṅnāga and is Dhīranāga. In 1932, Jayacandra-śāstrī of Lahore published the play and noted the author’s name as Diṅnāga. He says that the author is certainly Diṅnāga as the second verse of the play Kundamālā is quoted in the Subhāṣitāvalī, and he is mentioned as its author. However, the edition of Subhāṣitāvalī published in 1886 in Bombay does not quote the verse at all.
इस साधारण सी किताब के दायरे में क्षात्र की हिंदू परंपरा का प्रतिनिधित्व करने वाले सभी राजवंशों और महान योद्धाओं की सूची देना असंभव है। और न ही एक अंधी सूची वांछनीय है। यह वर्तमान कार्य इस परंपरा के कुछ मील के पत्थरों को याद करने का एक सत्यनिष्ठ प्रयास रहा है। फिर भी, विभिन्न क्षेत्रों से संबंधित कुछ उदाहरणात्मक तत्वों को याद करना मूल्यवान होगा।
By the beginning of the tenth Century CE and more so in the later years, Sanskrit literature had turned into a barren land. The history of Sanskrit drama that follows is the tale of its gradual decline. We saw in the previous section how it had started losing its lustre. Hereafter, it becomes even more evident. It appears that in these plays, the authors have been more eager to showcase their scholarly skills and have resorted to blind imitation; at times, drama has been merely employed as a medium for cheap gimmicks without profound content; in some cases, it is even distasteful.
बख्तियार खिलजी, जिसने नालंदा, विक्रमशिला, और ओदंतपुरी जैसे विश्वविद्यालयों को नष्ट कर दिया और अनगिनत बौद्ध विहारों को नष्ट कर दिया, उसने सेन शासकों में आतंक भर दिया जो उसका सामना करने में असमर्थ थे। हालांकि, जब बख्तियार की सेना असम में नदी के पार एक पुल पर पहुंची, तो उन्हीं सेनों ने एक शिकारी-बल की मदद से दुश्मन की सेना को मार भगाया। यह अभी भी एक यादगार प्रकरण है। बख्तियार ने अपनी पूरी सेना खो दी, पूरे शरीर पर गंभीर चोटें आईं, पूरे रास्ते रोया, अवसाद में चला गया और अंततः दया-मृत्यु के एक कार्य के रूप में अपने ही नौकर द्वारा मार दिया गया।