“ಅಭಿನವಭಾರತಿ”ಯ ಕೆಲವೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು — ಕಲಾಸ್ವಾದದಲ್ಲಿ ರಸ-ಭಾವನೈರಂತರ್ಯ

This article is part 7 of 19 in the series Abhinavabharati

ಕಲಾಸ್ವಾದದಲ್ಲಿ ರಸ-ಭಾವನೈರಂತರ್ಯ: ಒಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ

ಭರತನು “ರಸಾಧ್ಯಾಯ”ದಲ್ಲೊಂದೆಡೆ:

“ನ ಭಾವಹೀನೋऽಸ್ತಿ ರಸೋ ನ ಭಾವೋ ರಸವರ್ಜಿತಃ | ಪರಸ್ಪರಕೃತಾ ಸಿದ್ಧಿರನಯೋರಭಿನಯೇ ಭವೇತ್ ||” (೬.೩೬)

ಎಂದು ಒಕ್ಕಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತ ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಲೋಕದಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಾವಾದಿವ್ಯವಹಾರಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿರುವುದೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣಸಂಬಂಧವೇ; ಹೀಗಾಗಿ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭಾವಗಳ ಮತ್ತು ರಸಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವವಿರುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.  ಮತ್ತೆ ಹಲವೆಡೆ ಭಾವ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪ್ತ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಆಸ್ವಾದಾರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ರಸ-ಭಾವಗಳ ನೈರಂತರ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ರಸವ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ತದಾಸ್ವಾದನಗಳೆನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಅದೊಂದು ಬಗೆಯ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತಸಮಾಧಾನವನ್ನೂ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆನ್ನಬಹುದು. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಭಾವಗಳಿಗೆ ರಸಗಳ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಂಟೆಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಿ ಅದೊಂದು ಬಗೆಯ ಗೊಂದಲವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದಾನೆ:

“ಲೋಕೇ ಹಿ ನ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಭಾವಾದಿವ್ಯವಹಾರ ಇತಿ ಭಾವಾಃ ... ಅಭಿನಯೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರೇ ಸಂಪನ್ನೇ ತದುಪಯೋಗಿತಯಾ ವಿಭಾವಾದಿವ್ಯಪದೇಶ ಇತ್ಯತೋ ಯಾ ಪರಸ್ಪರಕೃತಾ ಸಿದ್ಧಿಃ ಸಾ ಭದ್ರಂ ಭವೇದಿತಿ ಸಂಭಾವ್ಯತೇ | ಏವಂಭೂತಮಿತರೇತರಾಶ್ರಯಜಂ ನ ದೂಷಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ” (ಸಂ.೧, ಪು. ೨೯೧).

“ಭಾವಯಂತಿ, ಆಸ್ವಾದನಂ ಕುರ್ವಂತಿ; ಹೃದಯಂ ವ್ಯಾಪ್ನುವಂತೀತಿ ... ಆಸ್ವಾದ್ಯಂ ಕುರ್ವಂತಿ ... ವ್ಯಾಪ್ತಮಿತ್ಯಪಿ” (ಸಂ. ೧, ಪು.೩೩೮-೩೩೯)

“ಭಾವಾನಾಮಪಿ ಲಕ್ಷಣಂ ರಸಲಕ್ಷಣಮೇವ ಪೂರಯತಿ | ವಿಭಾವವ್ಯಭಿಚಾರ್ಯನುಭಾವಲಕ್ಷಣೇನ ರಸಲಕ್ಷಣಮೇವ ಪೂರ್ಯತೇ ... ಭಾವಾನಾಂ ರಸಲಕ್ಷಣಮೇವ” (ಸಂ. ೧, ಪು. ೩೩೩, ೩೩೮)

ಇವಾವುವೂ ಸಹೇತುಕವಾಗಿಯೂ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿಯೂ ತೋರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ರಸ-ಭಾವಗಳಿಗೆ ಭೇದ-ಅಭೇದ-ಭೇದಾಭೇದಗಳನ್ನೂ ಹದವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾವಿದರ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೊಡಗದೆ ಗತ್ಯಂತರವಿಲ್ಲ. ಭರತನಂತೂ ರಸ-ಭಾವಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರವೂ ಅವಿನಾಭಾವಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂಬಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ದಂಡಿಯಂಥ ಪ್ರಾಚೀನಾಲಂಕಾರಿಕನು ಮಹಾಕಾವ್ಯಾದಿಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ “ರಸ-ಭಾವನಿರಂತರಮ್” (ಕಾವ್ಯಾದರ್ಶ, ೧.೧೮) ಎಂದೇ ಸಾರಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಬಳಿಕ ತೀರ ಈಚಿನವನೆನ್ನಬಹುದಾದ ಅಮೃತಾನಂದಯೋಗಿಯಂಥವನೂ ಈ ಮಾತನ್ನು ಮರುದನಿಸಿದ್ದಾನೆ (ಅಲಂಕಾರಸಂಗ್ರಹ, ೧.೧೯). ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಭರತನು ಪ್ರಥಮಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿಯೇ ನಾಟ್ಯವು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯ ಜನರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯ ಭಾವಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆಂದು ಹೇಳುವಾಗ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಆಸ್ವಾದಕರಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ವಿರುದ್ಧಾನುಭವಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾನೆ (೧.೧೦೮-೧೧೭). ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ನಾಟ್ಯಕಲಾಪ್ರಶಂಸೆಯೆಂದೂ ಅದರ ಒಂದೊಂದು ಸೊಲ್ಲಿಗೂ ಎಣೆಮೀರಿದ ಬೆಲೆ ನೀಡಬಾರದೆಂದೂ ಹೇಳಿ ಪ್ರಕೃತಚರ್ಚೆಯ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗದು. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಪರಿಶೀಲಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ಒಳಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಕಲಾರಸಿಕನಾರೇ ಆಗಲಿ, ಕಲಾಸ್ವಾದನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ವದಾ ರಸಾನುಭವದ ಸಹಾನುಭೂತಿಮಯತಾಟಸ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಸುತ್ತಿರುವನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಂಥ ಸಹೃದಯನಿಗೂ ಉದ್ದಿಷ್ಟಕಲಾಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ ಮಗ್ನತೆಯುಂಟಾಗದಿರದು. ಅಭಿನವಗುಪ್ತನೇನೋ ಇದನ್ನೊಂದು ರಸವಿಘ್ನವಾಗಿಯೇ ಗಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲದ ಕ್ಷಣಗಳೂ ಇರುತ್ತವಲ್ಲ! ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಲವರಿಗೆ ಕಲಾಸ್ವಾದನಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ ಭಾವೋದ್ರೇಕವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ರಸಚರ್ವಣೆಯನ್ನು ಭಂಜಿಸುವ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗದೆ ಉದ್ದಿಷ್ಟಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಬಗೆಯ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನೇ ತರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕವಿ-ಕಲಾವಿದರ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರೀತಿಗೂ ಅವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಆರಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುವುದುಂಟು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಸಾನುಭವವೆಂಬುದು ಸರ್ವದಾ ಒಂದು ಶಿಖರಾನುಭವವಲ್ಲ. ಅದು ಹಲವು ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಏರಿಳಿಯುವ ಸಂಕೀರ್ಣಸಂವೇದನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ರಸ-ಭಾವಗಳ ನೈರಂತರ್ಯದ ಒಂದಂಶವು ಕಲಾನುಭವಸಾಮಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣದಿರದು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ರಸ-ಭಾವನೈರಂತರ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೂ ಒಂದು ಆಯಾಮವಿದೆ. ಅದು ರಸದಿಂದ ಭಾವ ಮತ್ತು ಭಾವದಿಂದ ರಸಗಳ ಸಮುತ್ಥಾನ. ಅನಾಸಕ್ತನ ಆಸ್ವಾದ ರಸಾನುಭವವಾದರೆ ಆಸಕ್ತನ ಆಸ್ವಾದ ಭಾವಾನುಭವ. ಹೀಗಾಗಿ ಭಾವಾನುಭವದಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಅದರ ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳ ಪಾತ್ರ ಒಂದಷ್ಟಿದೆ. ವಿಚಿತ್ರವೇನೆಂದರೆ ರಸಾಸ್ವಾದವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಆದರ್ಶಸಹೃದಯರಿಗೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭಾವಗಳ ವಿಶ್ವರೂಪದರ್ಶನವು ಸಕೃತ್ತಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಸಿರಬಹುದು. ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿಗೆ ರಸಾನುಭವವನ್ನು ಜೀವನಾನುಭವವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೌಶಲ ಒಲಿದುಬಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾವೆಲ್ಲ ಭಾವೋದ್ರೇಕದ ಕೈಗೊಂಬೆಗಳಾದ ಕಾರಣ ನಮ್ಮನ್ನಾಡಿಸುವ ಭಾವಗಳ ದರ್ಶನ ದುಸ್ಸಾಧ್ಯ. ಜೊತೆಗೆ, ಬದುಕಿಗಂಟಿ ಬಂದ ರಾಗ-ದ್ವೇಷಗಳ, ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳ ತಂಟೆ-ತಕರಾರುಗಳು ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಣಲು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದರೂ ಎಂಥದ್ದು? ಭವಮಾತ್ರದ್ದು. ಇನ್ನು ಇದು ಆಡಿಸಿದಂತೆ ಆಡುವುದು ಭಾವ—“ಭವ ಇವ ಆಚರತೀತಿ ಭಾವಃ”. ಅಥವಾ “ಭವಸಂಬಂಧೀ ಅಯಂ ಭಾವಃ”. ಹೀಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಭಾವಗಳ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ನಮಗೆ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಒದಗಿಬರುವುದು ರಸ; ಅರ್ಥಾತ್ ರಸಾನುಭವ. ರಸಾಸ್ವಾದದ ಮೂಲಕ ಕಲೆಯ ವಲಯದ ವಿಭಾವಾನುಭಾವಾದಿಗಳ ಅರಿವಾಗಿ, ಅವುಗಳೇ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಸ್ಥಾಯಿ-ವ್ಯಭಿಚಾರಿಗಳಿಗೂ ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಬೆಸೆದ ಲೌಕಿಕವಾದ ಅವಿದ್ಯಾ-ಕಾಮ-ಕರ್ಮಮೂಲದ ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣಸಂಬಂಧಪರಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೂ ಹಾದಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಧಾರಣೀಕೃತವಾದ ಭಾವಗಳ ಮೂಲಕ ಆಸ್ವಾದಕ್ಕೆ ಬಂದ ರಸವು ತನ್ನ ಚರಮಚರ್ವಣಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಮೂಲವಾದ ಭಾವಸಮುಚ್ಚಯದ ಅರಿವಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಸ್ವಪ್ನಾನುಭವದ ದೃಷ್ಟಾಂತದಿಂದ ಜಾಗೃದನುಭವದ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆಯು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆಯೋ, ಸುಷುಪ್ತ್ಯನುಭವದ ಮೂಲಕ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಗೆ ಹಾದಿಯಾಗಬಲ್ಲ ತುರೀಯಕ್ಕೆ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಇದು ಪರಿಭಾವನೀಯ. ತಾತ್ಪರ್ಯತಃ ರಸವು ಆನಂದ; ಅದರ ಮೂಲದಲ್ಲಿರುವ ಭಾವವು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಸತ್ಯ. ಇದರ ಅರಿವೇ ರಸ-ಭಾವನೈರಂತರ್ಯದ ಉಪನಿಷತ್ತು.

ರಸಾಭಾಸ

ರಸಾಭಾಸವೆಂಬುದನ್ನು ಭಾರತೀಯಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚಿಸಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದು. ರಸಾಭಾಸವೆಂದರೆ ಲೋಕಸಾಮಾನ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಲ್ಲದೆ ರಸದ ತೋರಿಕೆಯೆಂದಷ್ಟೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ. ಇದನ್ನು ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು  ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಶೃಂಗಾರರಸವನ್ನು ಅನುಲಕ್ಷಿಸಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಏಕಮುಖವಾದ ಶೃಂಗಾರವು ಶೃಂಗಾರರಸವೆನಿಸದೆ ಅದರ ಆಭಾಸಮಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗವನ್ನು ತೋರಿದ ರಾವಣನ ವರ್ತನೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಮಿಕ್ಕ ರಸಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಯತ್ನವನ್ನೇ ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನವರಾದ ಭೋಜ, ಮಮ್ಮಟ, ವಿಶ್ವನಾಥ, ವಿದ್ಯಾನಾಥ, ಜಗನ್ನಾಥ, ಸಿಂಹಭೂಪಾಲ, ಶಾರದಾತನಯ ಮೊದಲಾದವರು ಕೂಡ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲಿಲ್ಲ. ವಸ್ತುತಃ ಕವಿಯ ಸಹಾನುಭೂತಿಯೇ ಪಾತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ರಸವನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಇಂಥ ಸಿದ್ಧಾಂತಾಭಾಸಗಳಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ಕವಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯುಂಟೋ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರವು ಉತ್ತಮವಾಗಲಿ, ಅಧಮವಾಗಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಲಿ, ಗೌಣವಾಗಲಿ, ಮಾನುಷವಾಗಲಿ, ಅತಿಮಾನುಷವಾಗಲಿ, ತಿರ್ಯಕ್ ಜಾತಿಯದೇ ಆಗಲಿ; ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮಪ್ರಪಂಚದ ಜೀವಾಜೀವವಸ್ತುವಾವುದೇ ಆಗಲಿ, ರಸವು ಹೊಮ್ಮದೆ ಇರದು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಕೃತಲೇಖಕನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಅನ್ಯತ್ರ (“ರಸಾಭಾಸೋ ನಿರಸ್ಯತೇ”, www.prekshaa.in) ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಕಾರಣ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚರ್ಚೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ.

To be continued.

Author(s)

About:

Dr. Ganesh is a 'shatavadhani' and one of India’s foremost Sanskrit poets and scholars. He writes and lectures extensively on various subjects pertaining to India and Indian cultural heritage. He is a master of the ancient art of avadhana and is credited with reviving the art in Kannada. He is a recipient of the Badarayana-Vyasa Puraskar from the President of India for his contribution to the Sanskrit language.

Prekshaa Publications

Prekṣaṇīyam is an anthology of essays on Indian classical dance and theatre authored by multifaceted scholar and creative genius, Śatāvadhāni Dr. R Ganesh. As a master of śāstra, a performing artiste (of the ancient art of Avadhānam), and a cultured rasika, he brings a unique, holistic perspective...

Yaugandharam

इदं किञ्चिद्यामलं काव्यं द्वयोः खण्डकाव्ययोः सङ्कलनरूपम्। रामानुरागानलं हि सीतापरित्यागाल्लक्ष्मणवियोगाच्च श्रीरामेणानुभूतं हृदयसङ्क्षोभं वर्णयति । वात्सल्यगोपालकं तु कदाचिद्भानूपरागसमये घटितं यशोदाश्रीकृष्णयोर्मेलनं वर्णयति । इदम्प्रथमतया संस्कृतसाहित्ये सम्पूर्णं काव्यं...

Vanitakavitotsavah

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Vaiphalyaphalam

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Nipunapraghunakam

इयं रचना दशसु रूपकेष्वन्यतमस्य भाणस्य निदर्शनतामुपैति। एकाङ्करूपकेऽस्मिन् शेखरकनामा चित्रोद्यमलेखकः केनापि हेतुना वियोगम् अनुभवतोश्चित्रलेखामिलिन्दकयोः समागमं सिसाधयिषुः कथामाकाशभाषणरूपेण निर्वहति।

Bharavatarastavah

अस्मिन् स्तोत्रकाव्ये भगवन्तं शिवं कविरभिष्टौति। वसन्ततिलकयोपनिबद्धस्य काव्यस्यास्य कविकृतम् उल्लाघनाभिधं व्याख्यानं च वर्तते।

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the third volume, some character sketches of great literary savants responsible for Kannada renaissance during the first half of the twentieth century. These remarkable...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the second volume, episodes from the lives of remarkable exponents of classical music and dance, traditional storytellers, thespians, and connoisseurs; as well as his...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the first volume, episodes from the lives of great writers, poets, literary aficionados, exemplars of public life, literary scholars, noble-hearted common folk, advocates...

Evolution of Mahabharata and Other Writings on the Epic is the English translation of S R Ramaswamy's 1972 Kannada classic 'Mahabharatada Belavanige' along with seven of his essays on the great epic. It tells the riveting...

Shiva-Rama-Krishna is an English adaptation of Śatāvadhāni Dr. R Ganesh's popular lecture series on the three great...

Bharatilochana

ಮಹಾಮಾಹೇಶ್ವರ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹೆಸರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೈವದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗಳ ಪರಮಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ  ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇವನು ಜ್ಞಾನಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಭರತಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವನೊಬ್ಬನೇ ನಮಗಿರುವ ಆಲಂಬನ. ಇದೇ ರೀತಿ ರಸಧ್ವನಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು...

Vagarthavismayasvadah

“वागर्थविस्मयास्वादः” प्रमुखतया साहित्यशास्त्रतत्त्वानि विमृशति । अत्र सौन्दर्यर्यशास्त्रीयमूलतत्त्वानि यथा रस-ध्वनि-वक्रता-औचित्यादीनि सुनिपुणं परामृष्टानि प्रतिनवे चिकित्सकप्रज्ञाप्रकाशे। तदन्तर एव संस्कृतवाङ्मयस्य सामर्थ्यसमाविष्कारोऽपि विहितः। क्वचिदिव च्छन्दोमीमांसा च...

The Best of Hiriyanna

The Best of Hiriyanna is a collection of forty-eight essays by Prof. M. Hiriyanna that sheds new light on Sanskrit Literature, Indian...

Stories Behind Verses

Stories Behind Verses is a remarkable collection of over a hundred anecdotes, each of which captures a story behind the composition of a Sanskrit verse. Collected over several years from...