ಸೀಸಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾನೆಟ್: ಪದ್ಯಶಿಲ್ಪವಿವೇಚನೆ - 3

This article is part 3 of 7 in the series ಸೀಸಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾನೆಟ್

ರಾಕೇಂದುಬಿಂಬಮೈ ರವಿಬಿಂಬಮೈ ಯೊಪ್ಪ

ನೀರಜಾತೇಕ್ಷಣ ನೆಮ್ಮೊಗಂಬು

ಕಂದರ್ಪಕೇತುವೈ ಘನಧೂಮಕೇತುವೈ

ಯಲರು ಬೂಬೋಡಿಚೇಲಾಂಚಲಮ್ಮು |

ಭಾವಜು ಪರಿಧಿಯೈ ಪ್ರಳಯಾರ್ಕು ಪರಿಧಿಯೈ

ಮೆರಯುನಾಕೃಷ್ಟಮೈ ಮೊಲತ ಚಾಪ-

ಮಮೃತಪ್ರವಾಹಮೈ ಯನಲಸಂದೋಹಮೈ

ತನರಾರುನಿಂತಿ ಸಂದರ್ಶನಂಬು ||

ಹರ್ಷದಾಯಿಯೈ ಮಹಾರೋಷದಾಯಿಯೈ

ಪರಗು ಮುದ್ದರಾಲಿ ಬಾನವೃಷ್ಟಿ |

ಹರಿಕಿನರಿಕಿ ಜೂಡನಂದಂದ ಶೃಂಗಾರ-

ವೀರರಸಮುಲೋಲಿ ವಿಸ್ತರಿಲ್ಲ || (ಶ್ರೀಮಹಾಭಾಗವತ, ೧೦.೨.೧೮೩)

ನರಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವಾಗ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಶೃಂಗಾರ-ವೀರಗಳನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ನರಕರತ್ತ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಹೇಗೆ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿತ್ತೆಂಬ ಭಾವ ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಕವಿ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಭಾವಗಳ ಸಮಾನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಧ್ವನಿಸಲು ಸಮಾನ ಶ್ರುತಿಸೌಖ್ಯವುಳ್ಳ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶೇಷ. ಇಂಥ ಪದಬಂಧವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಲಯರಹಿತವಾದ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳು ಆಸ್ಪದವೀಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಲಯಾನ್ವಿತವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಏಕತಾನತೆಯ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚು. ಲಯಾನ್ವಿತವಾದ ಮಾತ್ರಾಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕಂದದಂಥವು ತೀರ ಅಲ್ಪಗಾತ್ರದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಉದ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತರಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವುದು ಸೀಸಪದ್ಯಕ್ಕೆ. ಇದನ್ನು ಕವಿ ಗಮನಿಸಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಬಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. 

ಪ್ರಾಸಾದನಿರ್ಮಾಣರಕ್ತಿ ಮೀಕು ನೃಪಾಲ

ಪ್ರಾಸಾದನಿರ್ಮಾಣರಕ್ತಿ ಮಾಕು

ಸಾಧುವೃತ್ತಿವಿಧಾನಸಕ್ತಿ ಮೀಕು ನೃಪಾಲ

ಸಾಧುವೃತ್ತವಿಧಾನಸಕ್ತಿ ಮಾಕು |

ನವರಸಾಸಂಪಾದನರತಿ ಮೀಕು ನೃಪಾಲ

ನವರಸಾಸಂಪಾದನರತಿ ಮಾಕು

ಸತತಸದ್ಗುಣಗಣಾಸಕ್ತಿ ಮೀಕು ನೃಪಾಲ

ಸತತಸದ್ಗಣಗಣಾಸಕ್ತಿ ಮಾಕು ||

ಮೀಕು ಯಾಚವಿರುದು ಮಾಕುನು ಯಾಚಕ

ಬಿರುದು ಗಲದು ವರ್ಣಭೇದಮಾತ್ರ |

ಮುಂಡೆ ದೀನಿನೆನ್ನಕೊಸಗುಮೀ ವೇಂಕಟ

ಕೃಷ್ಣಯಾಚಭೂಪ ಯಿಪುಡು ಸಮತ || (ನಾನಾರಾಜಸಂದರ್ಶನ, ಪು. ೧೩)

ತಿರುಪತಿ ವೇಂಕಟಕವಿಗಳ ರಾಜಚಾಟುರೂಪದ ಆಶುಕವಿತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೇಷದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ಶಬ್ದಮೈತ್ರಿ ಸೀಸಪದ್ಯಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸೊಗಯಿಸಿದೆ. ಎತ್ತುಗೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ತಿರುವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ಸೀಸಪದ್ಯದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುಗಳ ಸಾಮ್ಯದತ್ತ ಅವಧಾರಣೆಯಿದ್ದರೆ ಎತ್ತುಗೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ವೈಷಮ್ಯದತ್ತ ಅವಧಾರಣೆಯುಂಟು. 

ಚಿನ್ನಾರಿ ಪೊನ್ನಾರಿ ಚಿರುತ ಪ್ರಾಯಮು ಚೂರ-

ಗೊನ್ನ ವಾಡೆ ಪ್ರಿಯುಂಡು ಕೋಮಲಾಂಗಿ

ತರಪಿ ವೆನ್ನೆಲಲತೋನೊರಪು ಗಲ್ಗಿನ ನಾಟಿ

ಚೈತ್ರರಾತ್ರುಲೆ ಕದಾ ಸರಸಿಜಾಕ್ಷಿ |

ಮಾಲತೀಪರಿಮಳವ್ಯಾಲೋಲಮುಲು ನಾಟಿ 

ನೀಪವಾಯುವುಲೆಕಾ ನೀರಜಾಸ್ಯ

ತಲಪುಲೊಕ್ಕಟಿ ಗಾಗ ಗಲಸಿ ಕುಲ್ಕಿನ ನಾಟಿ

ದಾನನೇ ಕದ ಯೇನು ದಲಿರುಬೋಡಿ ||

ನಾಟಿ ಸುರತಪ್ರಸಂಗಮೇ ಬೋಟಿ ಮಿನ್ನ-

ಯೈನ ನಾಮನಮದಿಯೇಮೊ ಕಾನಿ ಮೇಟಿ |

ನಾಟಿ ರೇವಾನದೀತೀರವಾಟಿಯೊಪ್ಪ

ವೇತಸೀತರುಮೂಲಮ್ಮು ವೆದಕ ಬೋವು || (ಶತಾವಧಾನಸಾರ, ಪು. ೪೩)

ಶೀಲಾ ಭಟ್ಟಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಪದ್ಯ ‘ಯಃ ಕೌಮಾರಹರಃ...’ ಎಂಬುದರ ಆಶು ಅನುವಾದವಿದು. ಕವಿಗಳು ಮೂಲದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಸಖೀಸಂಬೋಧನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತರುವ ಮೂಲಕ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಪಾದಾಂತಗಳಿಗೊಂದು ಏಕರೂಪತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲದ ಕಡೆಯ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ವ್ಯತಿರೇಕವನ್ನು ಇಡಿಯ ಎತ್ತುಗೀತಿಯೊಳಗೆ  ಹವಣಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಿರುವ ತಿರುವೂ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. 

ಕಂಜಾತಭವು ರಾಣಿ ಮುಂಜೇತಿ ರಾಚಿಲ್ಕ

ಕಲ್ಕಿ ಕಂಠಮ್ಮುಲೋನೊಲ್ಕು ಸೂಕ್ತಿ

ಮುದ್ದುಲ ಗೋಪಾಲು ಮೋಹನಮುರಳಿಲೋ

ಅಂದಾಲು ಚಿಂದು ರಾಗಾನುರಕ್ತಿ |

ದ್ರುಹಿಣಮಾನಸಪುತ್ರು ಮಹತೀವಿಪಂಚಿಲೋ

ಸ್ಪಂದಿಂಚು ಭಕ್ತಿರಸಪ್ರಸಕ್ತಿ

ಬಾಲಭಾಸ್ಕರದೇವು ಬಂಗಾರು ಕಿರಣಾಲ

ತನರಾರು ನವ್ಯಚೈತನ್ಯಶಕ್ತಿ ||

ಏಕಮೈ ಲೋಕಮುನ ನವಾಲೋಕಮೈನ

ಆಂಧ್ರಸಂಗೀತಲಹರಿಲೋನೈಕ್ಯಮಂದಿ |

ಕೃತುಲುಗಾ ಮಾರಿ ನವನವಾಕೃತುಲು ದಾಲ್ಚಿ

ತ್ಯಾಗರಾಜುಲ ಗೊಂತುಲೋ ಮ್ರೋಗಸಾಗೆ || (ಉದಯಶ್ರೀ, ಪು. ೨೦೫)

ಇದು ಕರುಣಶ್ರೀ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮವುಳ್ಳ ಜಂಧ್ಯಾಲ ಪಾಪಯ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಕವಿತೆ. ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಗಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಹರಳುಗಟ್ಟಿದೆ. ಸೀಸಪದ್ಯದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಾರದೆಯ ಗಿಣಿ, ಕೃಷ್ಣನ ಕೊಳಲು, ನಾರದನ ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಭಾಸ್ಕರನ ಕಾಂತಿಗಳು ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಲೆತ ಬಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಎತ್ತುಗೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಹತ್ತ್ವ ತೆಲುಗಿಗೆ ಇಳಿದುಬಂದ ಬಗೆ ಬಣ್ಣನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇಡಿಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ತೋರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಸಾನುಪ್ರಾಸಗಳು ಗಾನಕಲೆಗೆ ವ್ಯಂಜಕವಾಗಿ ದುಡಿದಿವೆ.

ಜಯದೇವು ಕಡ ಕ್ರೋಧಮಯಿ ರಾಧ ಚರಣಾಲು

ಮುದ್ದುಲ ಮೌಳಿಪೈ ಮೋಸಿ ಮೋಸಿ

ಅನ್ನಮಾರ್ಯಸಮಕ್ಷಮಂದೇಡುಕೊಂಡಲ

ನೊಂಟಿಗಾ ಕಾಪುರಮುಂಡಿ ಯುಂಡಿ |

ಕ್ಷೇತ್ರಯ್ಯ ರಸಮಯಕ್ಷೇತ್ರಾನ ಪಲು ನಾಯಿ-

ಕಲ ಬಿಗಿಕೌಗಿಳ್ಳ ನಲಿಗಿ ನಲಿಗಿ

ತೀರ್ಥುಲವಾರು ಗದ್ದಿಂಪ ವ್ಯತ್ಯಸ್ತಪಾ-

ದಾರವಿಂದಮುಲತೋನಾಡಿ ಯಾಡಿ ||

ವಿಸಿಗಿಪೋಯಿ ಸುಂತ ವಿಶ್ರಾಂತಿಕೋಸಮೈ

ಸೀತತೋಡ ಅನುಗು ಭ್ರಾತತೋಡ |

ವಿಶ್ವಮಯುಡು ಪ್ರಭುವು ವೇಂಚೇಸಿಯುನ್ನಾಡು

ರಾಮುಡಗುಚು ತ್ಯಾಗರಾಜುನಿಂಟ || (ಉದಯಶ್ರೀ, ಪು. ೨೦೬)

ಇದೂ ಕೂಡ ಕರುಣಶ್ರೀ ಅವರ ರಚನೆ; ತ್ಯಾಗರಾಜಸ್ತುತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪದ್ಯ. ಸೀಸದಲ್ಲಿ ಜಯದೇವ, ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ, ಕ್ಷೇತ್ರಯ್ಯ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣತೀರ್ಥರ ಪ್ರಸ್ತಾವ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಂದಿದೆ. ಇವರೆಲ್ಲ ಗೇಯಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಸ್ಥಾನಪುರುಷರು; ಮಾತು-ಧಾತುಗಳ ಸಾಮರಸ್ಯಸಾಧಕರು. ಇಂಥ ಪೂರ್ವಸೂರಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭೆ ತ್ಯಾಗರಾಜದೆಂದು ಎತ್ತುಗೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಮತ್ಕಾರವುಕ್ಕುವಂತೆ ಕವಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾದದ ಕೊನೆಗೂ ಬರುವ ಪುನರುಕ್ತ ಶಬ್ದಗಳು (ಮೋಸಿ ಮೋಸಿ, ಉಂಡಿ ಉಂಡಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ಪೋತನನ ಕಾಲದಿಂದ ಬಂದ ಸೀಸಪದ್ಯಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ಶೋಭೆ ನೀಡಿವೆ. ಇಡಿಯ ಪದ್ಯದ ವಕ್ರೋಕ್ತಿಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಂಗಪ್ರಸ್ಫುಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಲವಣಮನ್ನಮೊಸಂಗು ಲಾವಣ್ಯರಾಶಿಯೌ

ಮುತ್ಯಾಲು ರಾಲ್ಚೆಡಿ ನೃತ್ಯವೇದಿ

ಮೀವಂಟಿ ಕವುಲಕು ಮಿಸಿಮಿ ಭಾವುಕಸೀಮ

ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞುಲ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲ ಯಿದಿಯೆ |

ಪರಿಶೋಧಕುಲಕಿದಿ ಪರಮಹಂಸಸ್ಥಿತಿ

ಉಪರಿಶೋಧಕುಲಕು ಉಪ್ಪುಟೇರು

ಅವನಿಪೈ ಕುರಿಸಿನ ಆಕಾಶಮಿಯ್ಯದಿ

ಪಸಿಪಾಪ ಕಾಳ್ಲಪೈ ಇಸುಕಗೂಡು ||

ಚೂಚು ವಿಧಮು ಬಟ್ಟಿ ತೋಚೆಡು ದೈವಮ್ಮು

ನಿತ್ಯಜೀವನಮ್ಮು ನೀರಧಿಯನ |

ದೀನಿ ಯುಪ್ಪು ತಿನುಚು ದೀನಿಕೇ ದ್ರೋಹಮ್ಮು

ಚೇಯ ಜೂತುರೇಲ ಮಾಯನರುಲು || (ಸಾಗರಘೋಷ, ೮.೨೧)

ಇದು ಗರಿಕಿಪಾಟಿ ನರಸಿಂಹರಾಯರ ಕವಿತೆ. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಸಮುದ್ರದ ಅಳಲಿನ ಬಣ್ಣನೆ. ಸೀಸಪದ್ಯದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಸಿರಿ-ಸಂಪದಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವವಿದೆ; ಅದರ ಅಂದ-ಚಂದಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆಯಿದೆ. ಎತ್ತುಗೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸೌಭಾಗ್ಯವುಳ್ಳ ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಉಂಡ ಜನ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಕೇಡನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಷಾದವಿದೆ. ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಅಂದವಾಗಿ ಪೋಣಿಸುವ ಶಬ್ದಾರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳ ಸೂತ್ರ ಸ್ತವನೀಯವೆನಿಸಿದೆ.

ಇರುಕುಸಂದುಲಯಂದು ಮುರಿಕಿ ಕೂಪಾಲಲೋ

ವಸಿಯಿಂಚು ಭಾಗ್ಯಮ್ಮು ಪಟ್ಟಣಮ್ಮು

ಪವಲು ರೇಲುನು ಲೇಕ ಬಾಧಿಂಚು ಮಶಕಾಲ

ಪನಿಪಟ್ಟು ಯುದ್ಧಮ್ಮು ಪಟ್ಟಣಮ್ಮು |

ಪ್ರಕ್ಕ ಕಾಲುವಲೋನ ಪಂದುಲು ಪೊರ್ಲಾಡ

ಭರಿಯಿಂಚು ಸಹನಮ್ಮು ಪಟ್ಟಣಮ್ಮು

ಪ್ರಕ್ಕಿಂಟಿ ಮೃತಿಯೈನ ಪಟ್ಟಿಂಚುಕೋನಟ್ಟಿ

ಪರಮವೈರಾಗ್ಯಮ್ಮು ಪಟ್ಟಣಮ್ಮು ||

ಎನ್ನಿ ಜನ್ಮಲ ಪುನ್ನೆಮೋ ವೆನ್ನುಬಟ್ಟಿ

ವಚ್ಚಿ ಪಟ್ಟಣಮುನ ಜನ್ಮನಿಚ್ಚುನಯ್ಯ |

ಇಚಟ ಪದಿಯೇಂಡ್ಲು ಬ್ರತಿಕಿನ ಎಚಟನೈನ

ಕಡಕು ನರಕಮ್ಮುನಂದೈನ ಹಡಲಿಪೋಡು || (ಸಾಗರಘೋಷ, ೯.೭೬)

ಇದು ಕೂಡ ಗರಿಕಿಪಾಟಿ ಅವರ ಕವಿತೆ. ಆಧುನಿಕ ನಗರಗಳ ವಿಕಟ ಜೀವನದ ವರ್ಣನೆಯಿಲ್ಲಿದೆ. ಸೀಸಪದ್ಯದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಗರಗಳ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಬೀದಿಗಳು, ನಾರುವ ಮೋರಿಗಳು, ಕಾಡುವ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು, ಬೀಡಾಡಿ ಹಂದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿಗೂ ಸ್ಪಂದಿಸದ ಜನರೇ ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಎತ್ತುಗೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಥ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲವಿದ್ದರೆ ನರಕದ ಬಾಧೆಯೂ ನೋವೆನಿಸದಂತೆ ನೆಮ್ಮದಿ ದೊರಕುವುದೆಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯವಿದೆ. ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ ಸೊಗಸು, ಪಟ್ಟಣವೆಂಬ ಪದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪುನರುಕ್ತವಾಗುವ ಪರಿ ಹಾಗೂ ತೀಕ್ಷ÷್ಣ ವಿಡಂಬನೆಗಳು ಈ ಪದ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಒದಗಿವೆ.

ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಸೀಸಪದ್ಯ ಸಾಗಿಬಂದ ಹಾದಿಯ ಕೆಲವೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ನಾವೀಗ ಕಂಡೆವು. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆಷ್ಟೋ ಬಗೆಯ ಪದಪದ್ಧತಿಗಳಿವೆ. ಪುನರುಕ್ತಿ, ಪ್ರಾಸಾನುಪ್ರಾಸ, ಸಂವಾದ ಮೊದಲಾದ ಚಮತ್ಕಾರಗಳಲ್ಲದೆ ಅಚ್ಚತೆಲುಗು, ಸಮಸಂಸ್ಕೃತ ಮುಂತಾದ ಭಾಷಾಸಂಬಂಧಿ ಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳೂ ಮೈದುಂಬಿವೆ. ತೆಲುಗಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಯತಿಮೈತ್ರಿ ಮತ್ತು ಯತಿಪ್ರಾಸಗಳನ್ನು ಅನುಲಕ್ಷಿಸಿ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿದ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಅನ್ವಯವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಎಡೆಯಿಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣ ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಡನೆ ಕನ್ನಡದತ್ತ ನಾವಿನ್ನು ಗಮನ ಹರಿಸಬಹುದು.  

To be continued.

 

Author(s)

About:

Dr. Ganesh is a 'shatavadhani' and one of India’s foremost Sanskrit poets and scholars. He writes and lectures extensively on various subjects pertaining to India and Indian cultural heritage. He is a master of the ancient art of avadhana and is credited with reviving the art in Kannada. He is a recipient of the Badarayana-Vyasa Puraskar from the President of India for his contribution to the Sanskrit language.

Prekshaa Publications

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the fourth volume, some character sketches of the Dewans of Mysore preceded by an account of the political framework of the State before Independence and followed by a review of the political conditions of the State after 1940. These remarkable leaders of Mysore lived in a period that spans from the mid-nineteenth century to the...

Bharatiya Kavya-mimamseya Hinnele is a monograph on Indian Aesthetics by Mahamahopadhyaya N. Ranganatha Sharma. The book discusses the history and significance of concepts pivotal to Indian literary theory. It is equally useful to the learned and the laity.

Sahitya-samhite is a collection of literary essays in Kannada. The book discusses aestheticians such as Ananda-vardhana and Rajashekhara; Sanskrit scholars such as Mena Ramakrishna Bhat, Sridhar Bhaskar Varnekar and K S Arjunwadkar; and Kannada litterateurs such as DVG, S L Bhyrappa and S R Ramaswamy. It has a foreword by Shatavadhani Dr. R Ganesh.

The Mahābhārata is the greatest epic in the world both in magnitude and profundity. A veritable cultural compendium of Bhārata-varṣa, it is a product of the creative genius of Maharṣi Kṛṣṇa-dvaipāyana Vyāsa. The epic captures the experiential wisdom of our civilization and all subsequent literary, artistic, and philosophical creations are indebted to it. To read the Mahābhārata is to...

Shiva Rama Krishna

சிவன். ராமன். கிருஷ்ணன்.
இந்திய பாரம்பரியத்தின் முப்பெரும் கதாநாயகர்கள்.
உயர் இந்தியாவில் தலைமுறைகள் பல கடந்தும் கடவுளர்களாக போற்றப்பட்டு வழிகாட்டிகளாக விளங்குபவர்கள்.
மனித ஒற்றுமை நூற்றாண்டுகால பரிணாம வளர்ச்சியின் பரிமாணம்.
தனிநபர்களாகவும், குடும்ப உறுப்பினர்களாகவும், சமுதாய பிரஜைகளாகவும் நாம் அனைவரும் பரிமளிக்கிறோம்.
சிவன் தனிமனித அடையாளமாக அமைகிறான்....

ऋतुभिः सह कवयः सदैव सम्बद्धाः। विशिष्य संस्कृतकवयः। यथा हि ऋतवः प्रतिसंवत्सरं प्रतिनवतामावहन्ति मानवेषु तथैव ऋतुवर्णनान्यपि काव्यरसिकेषु कामपि विच्छित्तिमातन्वते। ऋतुकल्याणं हि सत्यमिदमेव हृदि कृत्वा प्रवृत्तम्। नगरजीवनस्य यान्त्रिकतां मान्त्रिकतां च ध्वनदिदं चम्पूकाव्यं गद्यपद्यमिश्रितमिति सुव्यक्तमेव। ऐदम्पूर्वतया प्रायः पुरीपरिसरप्रसृतानाम् ऋतूनां विलासोऽत्र प्रपञ्चितः। बेङ्गलूरुनामके...

The Art and Science of Avadhānam in Sanskrit is a definitive work on Sāhityāvadhānam, a form of Indian classical art based on multitasking, lateral thinking, and extempore versification. Dotted throughout with tasteful examples, it expounds in great detail on the theory and practice of this unique performing art. It is as much a handbook of performance as it is an anthology of well-turned...

This anthology is a revised edition of the author's 1978 classic. This series of essays, containing his original research in various fields, throws light on the socio-cultural landscape of Tamil Nadu spanning several centuries. These compelling episodes will appeal to scholars and laymen alike.
“When superstitious mediaevalists mislead the country about its judicial past, we have to...

The cultural history of a nation, unlike the customary mainstream history, has a larger time-frame and encompasses the timeless ethos of a society undergirding the course of events and vicissitudes. A major key to the understanding of a society’s unique character is an appreciation of the far-reaching contributions by outstanding personalities of certain periods – especially in the realms of...

Prekṣaṇīyam is an anthology of essays on Indian classical dance and theatre authored by multifaceted scholar and creative genius, Śatāvadhānī Dr. R Ganesh. As a master of śāstra, a performing artiste (of the ancient art of Avadhānam), and a cultured rasika, he brings a unique, holistic perspective to every discussion. These essays deal with the philosophy, history, aesthetics, and practice of...

Yaugandharam

इदं किञ्चिद्यामलं काव्यं द्वयोः खण्डकाव्ययोः सङ्कलनरूपम्। रामानुरागानलं हि सीतापरित्यागाल्लक्ष्मणवियोगाच्च श्रीरामेणानुभूतं हृदयसङ्क्षोभं वर्णयति । वात्सल्यगोपालकं तु कदाचिद्भानूपरागसमये घटितं यशोदाश्रीकृष्णयोर्मेलनं वर्णयति । इदम्प्रथमतया संस्कृतसाहित्ये सम्पूर्णं काव्यं...

Vanitakavitotsavah

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Vaiphalyaphalam

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Nipunapraghunakam

इयं रचना दशसु रूपकेष्वन्यतमस्य भाणस्य निदर्शनतामुपैति। एकाङ्करूपकेऽस्मिन् शेखरकनामा चित्रोद्यमलेखकः केनापि हेतुना वियोगम् अनुभवतोश्चित्रलेखामिलिन्दकयोः समागमं सिसाधयिषुः कथामाकाशभाषणरूपेण निर्वहति।

Bharavatarastavah

अस्मिन् स्तोत्रकाव्ये भगवन्तं शिवं कविरभिष्टौति। वसन्ततिलकयोपनिबद्धस्य काव्यस्यास्य कविकृतम् उल्लाघनाभिधं व्याख्यानं च वर्तते।

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the third volume, some character sketches of great literary savants responsible for Kannada renaissance during the first half of the twentieth century. These remarkable...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the second volume, episodes from the lives of remarkable exponents of classical music and dance, traditional storytellers, thespians, and connoisseurs; as well as his...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the first volume, episodes from the lives of great writers, poets, literary aficionados, exemplars of public life, literary scholars, noble-hearted common folk, advocates...

Evolution of Mahabharata and Other Writings on the Epic is the English translation of S R Ramaswamy's 1972 Kannada classic 'Mahabharatada Belavanige' along with seven of his essays on the great epic. It tells the riveting...

Shiva-Rama-Krishna is an English adaptation of Śatāvadhāni Dr. R Ganesh's popular lecture series on the three great...

Bharatilochana

ಮಹಾಮಾಹೇಶ್ವರ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹೆಸರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೈವದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗಳ ಪರಮಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ  ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇವನು ಜ್ಞಾನಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಭರತಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವನೊಬ್ಬನೇ ನಮಗಿರುವ ಆಲಂಬನ. ಇದೇ ರೀತಿ ರಸಧ್ವನಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು...

Vagarthavismayasvadah

“वागर्थविस्मयास्वादः” प्रमुखतया साहित्यशास्त्रतत्त्वानि विमृशति । अत्र सौन्दर्यर्यशास्त्रीयमूलतत्त्वानि यथा रस-ध्वनि-वक्रता-औचित्यादीनि सुनिपुणं परामृष्टानि प्रतिनवे चिकित्सकप्रज्ञाप्रकाशे। तदन्तर एव संस्कृतवाङ्मयस्य सामर्थ्यसमाविष्कारोऽपि विहितः। क्वचिदिव च्छन्दोमीमांसा च...

The Best of Hiriyanna

The Best of Hiriyanna is a collection of forty-eight essays by Prof. M. Hiriyanna that sheds new light on Sanskrit Literature, Indian...

Stories Behind Verses

Stories Behind Verses is a remarkable collection of over a hundred anecdotes, each of which captures a story behind the composition of a Sanskrit verse. Collected over several years from...