ಸೀಸಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾನೆಟ್: ಪದ್ಯಶಿಲ್ಪವಿವೇಚನೆ - 1

This article is part 1 of 6 in the series ಸೀಸಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾನೆಟ್

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸೀಸಪದ್ಯ ಎಂಬ ಛಂದಃಪ್ರಕಾರ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಬಗೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ವಿದ್ವಾಂಸರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.[1] ಇದೇ ರೀತಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸಾನೆಟ್ ಬಂದ ಬಗೆಯನ್ನೂ ವಿಪುಲವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.[2] ಇವುಗಳ ಪುನರಾಲೋಕನ ಅನವಶ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸದ್ಯದ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಬಹಿರ್ಭೂತವೂ ಹೌದು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಎರಡು ಛಂದೋಬಂಧಗಳ ಪದ್ಯಶಿಲ್ಪದ ಸಂತುಲನ ಮಾತ್ರವೇ ಸದ್ಯದ ಬರೆಹದ ಉದ್ದೇಶ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೀಮಾಂಸೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.

ಸೀಸಪದ್ಯ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆಯಾದರೂ ಅದು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹಿರಿದು. ಅಲ್ಲಿಯ ಅದರ ಇತಿಹಾಸವೂ ಸುದೀರ್ಘ. ಸೀಸಪದ್ಯವು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸಹಜವಾದ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಈ ನೆಲದಲ್ಲಿದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರದಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಈ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ಬೀರಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಸೀಸಪದ್ಯದ ರಾಚನಿಕ ರೀತಿಯೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಅದನ್ನಿಷ್ಟು ಪರಿಶೀಲಿಸೋಣ.

ಸೀಸದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪಗಳು

ಎಲ್ಲರೂ ಬಲ್ಲಂತೆ ಸೀಸಪದ್ಯವು ಕರ್ಷಣಜಾತಿಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುವಂಥದ್ದು. ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ಮಾತ್ರಾಜಾತಿಯ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು - ಅಂದರೆ ಈ ಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದ ವಿಷ್ಣುಗಣಗಳು ಐದು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳಾಗಿಯೂ ಗೌಣವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಗಣಗಳು ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳಾಗಿಯೂ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿದವು. ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತಿಪಾದದ ಕೊನೆಗೆ ಬರುವ ಎರಡು ಬ್ರಹ್ಮಗಣಗಳು ಒಂದು ವಿಷ್ಣುಗಣ ಮತ್ತೊಂದು ಗುರು ಎಂಬ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತಾಳುವುದೂ ಉಂಟು. ಹೀಗೆ ಸೀಸಪದ್ಯವು ಪಂಚಮಾತ್ರಾಮಾನದ ಎರಡು ಚತುಷ್ಪದಿಗಳಾಗಿ, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಸರಹಿತವಾದ ಎರಡು ಕುಸುಮಷಟ್ಪದಿಗಳಾಗಿ ಮೈದಾಳುವ ಸಂಭವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಅಂಟಿಬರುವ ಎತ್ತುಗೀತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆಟವೆಲದಿ ಅಥವಾ ತೇಟಗೀತಿಯ ಪದ್ಯಗಳು ಕನ್ನಡದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿರಳವೇ ಆಗಿವೆ. ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಇವು ತಮ್ಮ ಮೂಲದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಣರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅಪ್ಪಟ ಮಾತ್ರಾಜಾತಿಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ, ಆಟವೆಲದಿ ಅಥವಾ ತೇಟಗೀತಿಗಳ ಗಣವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಕೇವಲ ಐದು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಚೌಪದಿಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಸೀಸಪದ್ಯವು ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಏಕರೂಪತೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಮೂರು ಚೌಪದಿಗಳ ಸಮಷ್ಟಿಯಂತೆ ಕಾಣುವುದುಂಟು. ಇಂಥ ಬಂಧ ಸಹಜವಾಗಿ ಅಖಂಡವೆನಿಸದ ಕಾರಣ ತನ್ನದಾದ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದೆ ಚೌಪದಿಗಳ ರೂಪದಿಂದಲೋ ಕುಸುಮಷಟ್ಪದಿಗಳ ರೂಪದಿಂದಲೋ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕುಸುಮಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರಬೇಕಾದ ಆರು ಪ್ರಾಸಗಳ ನಿರ್ವಾಹ ಸಾಕಷ್ಟು ಕ್ಲೇಶವೀಯುವ ಕಾರಣ ಚೌಪದಿಯೇ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಸುಕರವಾಗಿ ತೋರಿದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ತೆಲುಗಿನ ಸೀಸಪದ್ಯದಂತೆ ಕನ್ನಡದ ಸೀಸವು ಪ್ರಾಸರಹಿತವಾದ ಬಂಧವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಎಂಟು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಈ  ಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ-ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಸೀಸಕ್ಕೆ  ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಸಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯೇನಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಸದ ಭಾರವನ್ನೂ ಹೊತ್ತು ಈ ಬಂಧವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ  ಒಡಮೂಡಬೇಕಷ್ಟೆ! ದಿಟವೇ, ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿಗೆ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭವನ್ನೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಲ್ಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯವಲ್ಲದೆ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವದಾ ಸಲ್ಲುವ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ತಥ್ಯವಲ್ಲ.

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಮಾದರಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಡುಗನ್ನಡದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಸೀಸಪದ್ಯ ಇದ್ದಿರಬಹುದಾದರೂ ಅದರ ರಚನೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಹಳಗನ್ನಡಕ್ಕಿಂತ ನಡುಗನ್ನಡಕ್ಕೇ ಹತ್ತಿರವೆಂಬುದು ನಿಸ್ಸಂಶಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಪಂಚಮಾತ್ರೆಗಳ ಭಾಷಿಕ ಲಯವು ಹಳಗನ್ನಡಕ್ಕಿಂತ ನಡುಗನ್ನಡಕ್ಕೇ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರ. ಹಳಗನ್ನಡ ಚತುರ್ಮಾತ್ರಾಗತಿಗೆ ನಿಕಟ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಕಂದಪದ್ಯಗಳ ಪಾರಮ್ಯ ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಎತ್ತುಗೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಪೂರ್ವರೂಪವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಪಿರಿಯಕ್ಕರ ಕರ್ಷಣಜಾತಿಗೆ ಸೇರುವ ಬಂಧಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು; ಮತ್ತಿದು ಹಳಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಿತು. ಇದರ ಪ್ರತಿ ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಗಣವು ಬಂದದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ ಇದು ಎತ್ತುಗೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಸೀಸವೇ ಆಗುವುದು. ಮಿಕ್ಕ ಅಕ್ಕರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪಿರಿಯಕ್ಕರವು ಹಳಗನ್ನಡದ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಕಂದ-ವೃತ್ತಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಮೆಯೇ. ಹೀಗೆ ಎತ್ತುಗೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಸೀಸವನ್ನು ಹೋಲುವಂಥ ಬಂಧವು ಪಿರಿಯಕ್ಕರದ ರೂಪದಿಂದ ಇದ್ದಾಗಲೂ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಚುರ್ಯ-ಪ್ರಾಮುಖ್ಯಗಳು ತೋರದಿದ್ದಾಗ ಹಳಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಊಹಿಸುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ?[3]

ನಡುಗನ್ನಡದ ಹಾಡುಗಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ, ಯಕ್ಷಗಾನಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ, ಅನಂತರಕಾಲದ ಕಂಪೆನಿ ನಾಟಕಗಳ ಪದ್ಯಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರಾಸೀಸವು ಆಗೀಗ ತಲೆದೋರಿದ್ದರೂ ಈ ಮುನ್ನ ಹೇಳಿದ ಚೌಪದಿ ಮತ್ತು ಷಟ್ಪದಿಗಳ ಕಾರಣ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚುರ್ಯ ಒದಗಲಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ನುಡಿಗಳ ಛಂದಃಪ್ರಭೇದಗಳ ಪೈಕಿ ಕಂದ, ವೃತ್ತ, ಅಕ್ಕರ ಮತ್ತು ರಗಳೆಗಳ ಏಕರೂಪತೆ ಎದ್ದುತೋರುವುದಾದರೂ ಷಟ್ಪದಿಗಳಂಥ ಬಂಧಗಳು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮುನ್ನವೇ ಕಂಡಂತೆ ಕುಸುಮಷಟ್ಪದಿಯು ತನ್ನ ಅಲ್ಪಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಭಾರವೆನಿಸುವ ಆರು ಪ್ರಾಸಗಳ ನಿರ್ವಾಹಕ್ಲೇಶದ ಕಾರಣ ಕಥನಕ್ಕೆ ಒದಗಿಬರದಿದ್ದರೂ ಅದೇ ಪಂಚಮಾತ್ರೆಗಳ ಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಾರ್ಧಕಷಟ್ಪದಿ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಇದು ಎತ್ತುಗೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಷಟ್ಪದಿಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕನ್ನಡದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸೀಸಪದ್ಯದಂಥ ವಿಸ್ತೃತ ಬಂಧದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೀರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ತೆರನಾದ ಸೌಕರ್ಯವಿಲ್ಲದ ತೆಲುಗು ಸೀಸಪದ್ಯವನ್ನೇ ಉಳಿಸಿ ಬೆಳಸಿಕೊಂಡಿತು.

ಹೊಸಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಾನೆಟ್

ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸೀಸಪದ್ಯವು ಹೊಸಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೇಕೆ ತೆಲೆಯೆತ್ತಿತೆಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಾರದಿರದು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾನೆಟ್ ನಮ್ಮ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಕಾರಣ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಬಲ್ಲ ನಮ್ಮದೇ ನೆಲದ ಬಂಧವಾಗಿ ಸೀಸ ಒದಗಿಬಂದಿತು. ಸಾನೆಟ್ಟಿನ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪೆಟ್ರಾರ್ಕನ್ ಮಾದರಿಯು ಮೊದಲ ಎಂಟು ಸಾಲುಗಳ ಬಳಿಕ ತಿರುವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಕಡೆಯ ಆರು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತಾದ ಭಾವಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹರಳುಗಟ್ಟಿಸುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸೀಸಪದ್ಯವು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾವವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಕಡೆಯ ಎತ್ತುಗೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ತಿರುವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಕನ್ನಡದ ನವೋದಯಲೇಖಕರು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ತದನುಸಾರವಾಗಿ ಸೀಸಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾನೆಟ್ಟಿಗೆ ಸಂವಾದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಈ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಡಿ.ವಿ.ಜಿ., ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ, ಪುತಿನ ಮೊದಲಾದವರಿದ್ದಾರೆ. ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಅವರು ಸಾನೆಟ್ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಸೀಸಪದ್ಯದ ಮೂಲಕವೇ ಸಾಧಿಸಿದರಲ್ಲದೆ ಮಿಕ್ಕವರಂತೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾಲಿನ ಬಂಧವಾದ ಸಾನೆಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ. ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ, ಪುತಿನ ಮುಂತಾದವರು ಎರಡೂ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಏಕೋದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.

ಪೆಟ್ರಾರ್ಕನ್ ಮಾದರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ಪೆನ್ಸೋರಿಯನ್ ಮಾದರಿಯ ಸಾನೆಟ್ ಶೇಕ್ಸ್ಪಿಯರನ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ನವೋದಯದ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಪೆಟ್ರಾರ್ಕನ್ ಮಾದರಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಾದುದು ಅಚ್ಚರಿಯ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ. ಕಡೆಯ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಳುಗಟ್ಟುವ ಭಾವವನ್ನುಳ್ಳ ಸ್ಪೆನ್ಸೋರಿಯನ್ ಮಾದರಿ ಹರಿದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಪ್ರತೀಪವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪಲ್ಲವಿಯ ಬಳಿಕ ನಾಲ್ಕು-ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳ ಮೂರು ಚರಣಗಳುಳ್ಳ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪವು ಪಲ್ಲವಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾವವನ್ನು ಘನೀಕರಿಸಿ ಅದರ ವಿಸ್ತರಣವನ್ನು ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಸ್ಪೆನ್ಸೋರಿಯನ್ ಮಾದರಿ ನಮ್ಮವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸತನವನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲವೇನೋ.

ಪುತಿನ ಅವರು ನಮ್ಮ ಹರಿದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ವಿಲೋಮರೂಪದಂತೆ ಕಾಣುವ ಸಾನೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರಲ್ಲದೆ ಈ ಪಾಶ್ಚಾತ್ತ್ಯ ಬಂಧದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆನಿಸಿದ ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸವನ್ನು ತೊರೆದು ಕನ್ನಡ ಚಿರಕಾಲದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿದ ಆದಿಪ್ರಾಸವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಅವರು ಸ್ಪೆನ್ಸೋರಿಯನ್ ಮಾದರಿಯನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಈ ಜಾಡನ್ನು ಹಿಡಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಮೆ. ಅಂತೂ ಪೆಟ್ರಾರ್ಕನ್ ಮಾದರಿ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಹೊಸತಾಗಿ, ಭಾವಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂವಾದಿಯಾದ ಸೀಸ ಕೂಡ ನಮ್ಮವರಿಗೆ ಒದಗಿಬಂದಿತು.



[1] ಕನ್ನಡ ಛಂದಃಸ್ವರೂಪ, ಪು. ೩೬೦-೬೮; ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಚರಿತ್ರೆ, ಮೊದಲನೆಯ ಸಂಪುಟ, ಪು. ೬೩೫-೪೬; ಸೇಡಿಯಾಪು ಛಂದಃಸಂಪುಟ, ಪು. ೪೩೩-೪೪ 

[2] ಹೊಸಗನ್ನಡ ಕವಿತೆಯ ಮೇಲೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ, ಪು. ೧೯೧-೨೨೧; ಹೊಸಗನ್ನಡ ಕವಿತೆಯ ಛಂದಸ್ಸು, ಪು. ೪೧೭-೫೬; ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಚರಿತ್ರೆ, ಎರಡನೆಯ ಸಂಪುಟ, ಪು. ೬೭೫-೫೨೧; ಕನ್ನಡ ಛಂದಃಸ್ವರೂಪ, ಪು. ೬೩೪-೪೬

[3] ಸೇಡಿಯಾಪು ಅವರು ಛಂದೋವತಂಸವೆಂಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಣೀಯ ಬಂಧವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವಾಗ ಇದು ಪಿರಿಯಕ್ಕರಕ್ಕೆ ಪುಚ್ಛವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ ಬಳಿಕ ಇವೆರಡೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೀಸ-ಎತ್ತುಗೀತಿಗಳೆನಿಸಿದವೆಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ (ಸೇಡಿಯಾಪು ಛಂದಃಸಂಪುಟ, ಪು. ೪೪೪). ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುವಂಥ ಸಾಹಿತ್ಯರಚನೆಗಳು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಊಹಾಪೋಹಕ್ಕೆ ಎಡೆಯಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಈ ಬಗೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಕೂಡ ನಮ್ಮೀ ವಿವೇಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ.

To be continued.

 

   Next>>

Author(s)

About:

Dr. Ganesh is a 'shatavadhani' and one of India’s foremost Sanskrit poets and scholars. He writes and lectures extensively on various subjects pertaining to India and Indian cultural heritage. He is a master of the ancient art of avadhana and is credited with reviving the art in Kannada. He is a recipient of the Badarayana-Vyasa Puraskar from the President of India for his contribution to the Sanskrit language.

Prekshaa Publications

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the fourth volume, some character sketches of the Dewans of Mysore preceded by an account of the political framework of the State before Independence and followed by a review of the political conditions of the State after 1940. These remarkable leaders of Mysore lived in a period that spans from the mid-nineteenth century to the...

Bharatiya Kavya-mimamseya Hinnele is a monograph on Indian Aesthetics by Mahamahopadhyaya N. Ranganatha Sharma. The book discusses the history and significance of concepts pivotal to Indian literary theory. It is equally useful to the learned and the laity.

Sahitya-samhite is a collection of literary essays in Kannada. The book discusses aestheticians such as Ananda-vardhana and Rajashekhara; Sanskrit scholars such as Mena Ramakrishna Bhat, Sridhar Bhaskar Varnekar and K S Arjunwadkar; and Kannada litterateurs such as DVG, S L Bhyrappa and S R Ramaswamy. It has a foreword by Shatavadhani Dr. R Ganesh.

The Mahābhārata is the greatest epic in the world both in magnitude and profundity. A veritable cultural compendium of Bhārata-varṣa, it is a product of the creative genius of Maharṣi Kṛṣṇa-dvaipāyana Vyāsa. The epic captures the experiential wisdom of our civilization and all subsequent literary, artistic, and philosophical creations are indebted to it. To read the Mahābhārata is to...

Shiva Rama Krishna

சிவன். ராமன். கிருஷ்ணன்.
இந்திய பாரம்பரியத்தின் முப்பெரும் கதாநாயகர்கள்.
உயர் இந்தியாவில் தலைமுறைகள் பல கடந்தும் கடவுளர்களாக போற்றப்பட்டு வழிகாட்டிகளாக விளங்குபவர்கள்.
மனித ஒற்றுமை நூற்றாண்டுகால பரிணாம வளர்ச்சியின் பரிமாணம்.
தனிநபர்களாகவும், குடும்ப உறுப்பினர்களாகவும், சமுதாய பிரஜைகளாகவும் நாம் அனைவரும் பரிமளிக்கிறோம்.
சிவன் தனிமனித அடையாளமாக அமைகிறான்....

ऋतुभिः सह कवयः सदैव सम्बद्धाः। विशिष्य संस्कृतकवयः। यथा हि ऋतवः प्रतिसंवत्सरं प्रतिनवतामावहन्ति मानवेषु तथैव ऋतुवर्णनान्यपि काव्यरसिकेषु कामपि विच्छित्तिमातन्वते। ऋतुकल्याणं हि सत्यमिदमेव हृदि कृत्वा प्रवृत्तम्। नगरजीवनस्य यान्त्रिकतां मान्त्रिकतां च ध्वनदिदं चम्पूकाव्यं गद्यपद्यमिश्रितमिति सुव्यक्तमेव। ऐदम्पूर्वतया प्रायः पुरीपरिसरप्रसृतानाम् ऋतूनां विलासोऽत्र प्रपञ्चितः। बेङ्गलूरुनामके...

The Art and Science of Avadhānam in Sanskrit is a definitive work on Sāhityāvadhānam, a form of Indian classical art based on multitasking, lateral thinking, and extempore versification. Dotted throughout with tasteful examples, it expounds in great detail on the theory and practice of this unique performing art. It is as much a handbook of performance as it is an anthology of well-turned...

This anthology is a revised edition of the author's 1978 classic. This series of essays, containing his original research in various fields, throws light on the socio-cultural landscape of Tamil Nadu spanning several centuries. These compelling episodes will appeal to scholars and laymen alike.
“When superstitious mediaevalists mislead the country about its judicial past, we have to...

The cultural history of a nation, unlike the customary mainstream history, has a larger time-frame and encompasses the timeless ethos of a society undergirding the course of events and vicissitudes. A major key to the understanding of a society’s unique character is an appreciation of the far-reaching contributions by outstanding personalities of certain periods – especially in the realms of...

Prekṣaṇīyam is an anthology of essays on Indian classical dance and theatre authored by multifaceted scholar and creative genius, Śatāvadhānī Dr. R Ganesh. As a master of śāstra, a performing artiste (of the ancient art of Avadhānam), and a cultured rasika, he brings a unique, holistic perspective to every discussion. These essays deal with the philosophy, history, aesthetics, and practice of...

Yaugandharam

इदं किञ्चिद्यामलं काव्यं द्वयोः खण्डकाव्ययोः सङ्कलनरूपम्। रामानुरागानलं हि सीतापरित्यागाल्लक्ष्मणवियोगाच्च श्रीरामेणानुभूतं हृदयसङ्क्षोभं वर्णयति । वात्सल्यगोपालकं तु कदाचिद्भानूपरागसमये घटितं यशोदाश्रीकृष्णयोर्मेलनं वर्णयति । इदम्प्रथमतया संस्कृतसाहित्ये सम्पूर्णं काव्यं...

Vanitakavitotsavah

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Vaiphalyaphalam

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Nipunapraghunakam

इयं रचना दशसु रूपकेष्वन्यतमस्य भाणस्य निदर्शनतामुपैति। एकाङ्करूपकेऽस्मिन् शेखरकनामा चित्रोद्यमलेखकः केनापि हेतुना वियोगम् अनुभवतोश्चित्रलेखामिलिन्दकयोः समागमं सिसाधयिषुः कथामाकाशभाषणरूपेण निर्वहति।

Bharavatarastavah

अस्मिन् स्तोत्रकाव्ये भगवन्तं शिवं कविरभिष्टौति। वसन्ततिलकयोपनिबद्धस्य काव्यस्यास्य कविकृतम् उल्लाघनाभिधं व्याख्यानं च वर्तते।

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the third volume, some character sketches of great literary savants responsible for Kannada renaissance during the first half of the twentieth century. These remarkable...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the second volume, episodes from the lives of remarkable exponents of classical music and dance, traditional storytellers, thespians, and connoisseurs; as well as his...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the first volume, episodes from the lives of great writers, poets, literary aficionados, exemplars of public life, literary scholars, noble-hearted common folk, advocates...

Evolution of Mahabharata and Other Writings on the Epic is the English translation of S R Ramaswamy's 1972 Kannada classic 'Mahabharatada Belavanige' along with seven of his essays on the great epic. It tells the riveting...

Shiva-Rama-Krishna is an English adaptation of Śatāvadhāni Dr. R Ganesh's popular lecture series on the three great...

Bharatilochana

ಮಹಾಮಾಹೇಶ್ವರ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹೆಸರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೈವದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗಳ ಪರಮಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ  ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇವನು ಜ್ಞಾನಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಭರತಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವನೊಬ್ಬನೇ ನಮಗಿರುವ ಆಲಂಬನ. ಇದೇ ರೀತಿ ರಸಧ್ವನಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು...

Vagarthavismayasvadah

“वागर्थविस्मयास्वादः” प्रमुखतया साहित्यशास्त्रतत्त्वानि विमृशति । अत्र सौन्दर्यर्यशास्त्रीयमूलतत्त्वानि यथा रस-ध्वनि-वक्रता-औचित्यादीनि सुनिपुणं परामृष्टानि प्रतिनवे चिकित्सकप्रज्ञाप्रकाशे। तदन्तर एव संस्कृतवाङ्मयस्य सामर्थ्यसमाविष्कारोऽपि विहितः। क्वचिदिव च्छन्दोमीमांसा च...

The Best of Hiriyanna

The Best of Hiriyanna is a collection of forty-eight essays by Prof. M. Hiriyanna that sheds new light on Sanskrit Literature, Indian...

Stories Behind Verses

Stories Behind Verses is a remarkable collection of over a hundred anecdotes, each of which captures a story behind the composition of a Sanskrit verse. Collected over several years from...