ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅನುಭವಗಳು - 9

This article is part 9 of 11 in the series ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅನುಭವಗಳು

ಇ. ಎಸ್. ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯ

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಇ. ಎಸ್. ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯನವರ ಮುಖಪರಿಚಯ ನನಗೆ ಹಿಂದೆಯೇ ಗೋಖಲೆಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ಡಿ.ವಿ.ಜಿ.ಯವರ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಜನ್ಮಶತಾಬ್ದಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಭಾಷಣವನ್ನೂ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ನನಗೆ ಎದ್ದುಕಂಡದ್ದು ಅವರ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ ಮತ್ತು ವಿನಯವಂತಿಕೆ. ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಧಾನನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಮಹೋನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಅವರಿಗಿದ್ದರೂ ಹಮ್ಮು-ಬಿಮ್ಮಿನ ಸೋಂಕಿಲ್ಲದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನನಗೆ ತುಂಬ ಮೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿಸಿದ್ದು ಮುಂಬಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವೇದಸಮ್ಮೇಳನದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ. ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಹೋಗುವಾಗ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ನನ್ನ ಜೊತೆಗಿದ್ದರು; ಈಗ ಇವರು. ಗಗನಸಖಿ ಉಪಾಹಾರವನ್ನು ತಂದಿತ್ತಾಗ ಎಂದಿನಂತೆ ಬೇಡವೆಂದೆ. ಆಗ ಇವರು ನನ್ನನ್ನು ತುಂಬ ಅನುನಯಿಸಿ ತಿನ್ನುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯರು ನನ್ನಂಥ ಎಳೆಯನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಕಾಳಜಿ ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಊಹಾತೀತ ಎನಿಸಿತ್ತು.

ಅನಂತರ ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯನವರು ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರೊಡನೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸುತ್ತಿದವರಾದರೂ ಅಯ್ಯನವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರು ಇಂಗಲಗುಪ್ಪೆ ತುಂಬ ಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಭವನದ ಬಳಗವನ್ನೆಲ್ಲ ತಮ್ಮ ಊರಿನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಹಬ್ಬದೂಟ ಹಾಕಿಸಿದ್ದರು. ಹತ್ತಿರದ ಮೇಲುಕೋಟೆ, ತೊಂಡನೂರು ಮೊದಲಾದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿಸಿದ್ದರು. ತೊಂಡನೂರು ಭಗವದ್ರಾಮಾನುಜರ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿ. ಅಲ್ಲಿರುವ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ತುಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ. ವಿಶೇಷತಃ ಅಲ್ಲಿಯ ಮೂಲಮೂರ್ತಿಗಳ ಘನಸೌಂದರ್ಯ ಎಂಥವರನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಪರವಶರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಅವರು ಹುಟ್ಟೂರಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದರು.

ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯನವರಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರವೇಶವಿತ್ತು. ಹಲವು ಬಾರಿ ವ್ಯಾಸ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ, ಕಾಳಿದಾಸರ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮೆಲಕುಹಾಕಿದ್ದರು. ಆಧುನಿಕ ಸಂವಿಧಾನ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನರ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ನಾನು ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಜೀವನ-ಭಾವನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಬಹುದು.

ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವಿದ್ಯಾಭವನಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಬಂದಿತ್ತು. ಒಂದು ಹಳೆಯ ಚರ್ಚನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರಲು ಸಿದ್ಧವಿತ್ತು. ಭವನದ ಹಿತೈಷಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯ ಕಾರ್ಯದಶಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತೂರು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯನವರೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಹೋಗಿ ಆ ಚರ್ಚನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅದು ಭವನದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ ಹಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ತಮಗೆ ದಕ್ಕುವುದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಸಂಶಯವೂ ಮೂಡಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ಪೈಪೋಟಿಯಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಬೆಲೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕಳವಳವಿದ್ದಿತು.

ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಬಲ್ಲ ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯನವರು ಮತ್ತೂರರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ಹೇಳಿದರು: “ಮತ್ತೂರ್, ಯೋಚನೆ ಮಾಡಬೇಡಿ. ದೇವರಿದ್ದಾನೆ. ಈಗ ಹೇಗೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ನಾವು ಬಂದಿದ್ದೀವಿ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಉತ್ತರೀಯ ಹಾಸಿಕೊಂಡು ಮಲಗಿಬಿಡೋಣ. ನಮ್ಮ ಕಡೆ ಹೀಗೆ ಮಲಗಿದರೆ ಆ ನೆಲ ನಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ ಅನ್ನೋ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ” ಎನ್ನುತ್ತ ತಮ್ಮ ಉತ್ತರೀಯವನ್ನು ಹಾಸಿ ಮಲಗೇಬಿಟ್ಟರಂತೆ! ಅವರ ಆ ನಂಬಿಕೆ ದೊಡ್ಡದೋ ಭವನದ ಪುಣ್ಯ ದೊಡ್ಡದೋ ಅಂತೂ ಆ ಸ್ಥಳ ಭವನದ್ದಾಯಿತು.

ಹೀಗೆ ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯನವರು ಭವನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ ಆಸ್ಥೆ ದೊಡ್ಡದು.  

ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳು

ನಾನು ಭವನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿದ ಬಳಿಕ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರೊಡನೆ ಎಂದಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತಾದರೂ ಈಗ ನಮ್ಮ ನಡುವಿದ್ದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸೇವ್ಯ-ಸೇವಕಭಾವವೂ ಸೇರಿದ ಕಾರಣ ಆಗೀಗ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಇರುಸುಮುರುಸುಗಳು ತಲೆದೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭವನದ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ನನ್ನ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಇದು ಎಷ್ಟು ತರ್ಕಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ರಂಗನಾಥ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ವ್ಯಾಸನಕೆರೆ ಪ್ರಭಂಜನಾಚಾರ್ಯರು ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಿಚಯಭಾಷಣಗಳ ಮಾಲಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಭವನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಟ ಮತಾಗ್ರಹದಿಂದ, ಸಾಹಿತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಯಾವುದೇ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಬಳಸದೆ ಕಾಳಿದಾಸನಂಥವನನ್ನೂ ಕುಕವಿಯೆಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಇಂಥ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪದೆ ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೆ; ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆಯೋಜಕರಾದ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಅವರೂ ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ತುಂಬ ಸೌಜನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಂಜನಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತೂ ಆಗ್ರಹದಿಂದ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಅವರ ಉಪನ್ಯಾಸಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನನ್ನ ಅಸಮ್ಮತಿ ಎದುರಾಯಿತು. ದುರ್ದೈವವೆಂದರೆ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಭಾಷಣಕಾರರ ಮಾತಿನ ಓಘಕ್ಕೂ ನಿರೂಪಣೆಯ ನಾಜೂಕಿಗೂ ಬೆಲೆ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಅಲ್ಲಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ಆಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಗಮನ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ದಿಟವೇ, ಹಲವರು ಶ್ರೋತೃಗಳ ಮತ್ತು ನನ್ನಂಥವರ ಮಾತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿ ಮತ್ತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೂ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂದಿ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಕೊಟ್ಟರು. ಇದು ಯುಕ್ತವಾಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ನನಗೆ ತೋರಿದರೂ ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಯಾ ಭಾಷಣಕಾರರ ಅಧಿಕಶ್ರೋತೃಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಈಡೇರಬೇಕೆಂಬ ನಿಲವಿನಿಂದ ಅವರು ನಡೆದರು ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಯಿತು.

ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಎನ್. ಟಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ಯರ ಭಾಗವತಪ್ರವಚನಮಾಲಿಕೆ ಅಳತೆ ಮೀರಿದ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗೆಗೆ ಮಾತು ಬಂದಿತು. ಪುನರುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜಾಳುತನಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಈ ಭಾಷಣಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ಜೊತೆಗೆ ಆಗೀಗ ಅನುದಾರವಾಗಿ ಶಿವನಿಂದೆಯೂ ಇಣಿಕುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ತೂಷ್ಣೀಂಭಾವವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು.

ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಬಹುಶಃ ನಿರ್ಣಯಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ತತ್ತ್ವವಿವೇಚನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕೊರತೆಯಾಯಿತೆಂದು ನನಗೆ ತೋರಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರೂ ತುಂಬ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿಯತವಾಗಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ಯರ ಭಾಷಣಗಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದುದೂ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರ ಬಾಯಿ ಕಟ್ಟಿಸಿರಬಹುದು. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಯೋಜಕರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟವೆಂದು ಅಂದಿಗಿಂತ ಇಂದು ನನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಾದರೂ ಮತಾಗ್ರಹ, ಪುನರುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನೈರಸ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.

ಅದೊಮ್ಮೆ ಹಿರಿಯ ಐ. ಎ. ಎಸ್. ಅಧಿಕಾರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವರದನ್ ಎಂಬುವರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಕೋಮಲಾ ವರದನ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬಳಸಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅರ್ಹತೆಗಿಂತ ಅಧಿಕಾರವೇ ಮುನ್ನಡಸುವ ಯಾವ ಕಲೆಯಾಗಲಿ, ವಿದ್ಯೆಯಾಗಲಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುವುದು ಜಗತ್ತು ಕಂಡ ಸತ್ಯ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಂದಿನ ನೃತ್ಯವೂ ಹೊರತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾಪ, ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ವಂದನಾರ್ಪಣೆಯ ಒಂದೆರಡು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ನಾನಂತೂ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನೂ ಆಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹಠ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಈ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದು ಎಲ್ಲರೂ ತೆರಳುವಾಗ ಉಳಿದಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ಮಂದಿಯ ನಡುವೆ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ರಂಗನಾಥ್ ಹೇಳಿದರು: “I am really becoming a hypocrite by shelling out good words on such unworthy performances. Compliments should be showered generously on the deserving. We should be misers with the rest.” ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದಾಗಲಿ, ಹಣದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂಥವರಿಗೂ ಈ ಬಗೆಯ ಮುಜುಗರದ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಏರ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗಟ-ವಿಗಟ ಅರ್ಥವಾಗಬಹುದು.

ಇಂಥ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಮಿಕ್ಕಂತೆ ಅವರ ನಿಶ್ಚಯ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಣಪೋಷಣೆಗಳು ಮಾದರಿಯಾಗುವಂತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನಿಸಿಯೇ ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಅವರು ಒಮ್ಮೆ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದುಂಟು: “Dr. Ranganath is dictatorial in policies at times. He jumps to conclusions and imposes them on his subordinates for execution. But it is inevitable. A good organisation certainly needs such a cultured director. If not, nothing worthwhile can be offered to the society.”

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ತರದ ‘ಕಲ್ಚರ್ಡ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ಸ್’ ಹೇಗೆ ಮುಖ್ಯವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ‘ಕಲ್ಚರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಟೇಟರ್ಸ್’ ಕೂಡ ಇರಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ತೋರಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧಹಸ್ತ, ಬಿಗಿಯಾದ ನಯ, ಮೌಲ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಸಕಾಗದ ಜಾಣ್ಮೆ, ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನ, ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಸ್ಥೈರ್ಯಗಳು ಬೇಕು. ಇವೆಲ್ಲ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದವು.

To be continued.

Author(s)

About:

Dr. Ganesh is a 'shatavadhani' and one of India’s foremost Sanskrit poets and scholars. He writes and lectures extensively on various subjects pertaining to India and Indian cultural heritage. He is a master of the ancient art of avadhana and is credited with reviving the art in Kannada. He is a recipient of the Badarayana-Vyasa Puraskar from the President of India for his contribution to the Sanskrit language.

Prekshaa Publications

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the fifth volume, episodes from the lives of traditional savants responsible for upholding the Vedic culture. These memorable characters lived a life of opulence amidst poverty— theirs  was the wealth of the soul, far beyond money and gold. These vidvāns hailed from different corners of the erstwhile Mysore Kingdom and lived in...

Padma Bhushan Dr. Padma Subrahmanyam represents the quintessence of Sage Bharata’s art and Bhārata, the country that gave birth to the peerless seer of the Nāṭya-veda. Padma’s erudition in various streams of Indic knowledge, mastery over many classical arts, deep understanding of the nuances of Indian culture, creative genius, and sublime vision bolstered by the vedāntic and nationalistic...

Bhārata has been a land of plenty in many ways. We have had a timeless tradition of the twofold principle of Brāhma (spirit of wisdom) and Kṣāttra (spirit of valour) nourishing and protecting this sacred land. The Hindu civilisation, rooted in Sanātana-dharma, has constantly been enriched by brāhma and safeguarded by kṣāttra.
The renowned Sanskrit poet and scholar, Śatāvadhānī Dr. R...

ಛಂದೋವಿವೇಕವು ವರ್ಣವೃತ್ತ, ಮಾತ್ರಾಜಾತಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಷಣಜಾತಿ ಎಂದು ವಿಭಕ್ತವಾದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ವಿವೇಚಿಸುವ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಸಂಕಲನ. ಲೇಖಕರ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಆಲೋಚನೆಯ ಸಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಹೊತ್ತಗೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ತೌಲನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಂತಃಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬರುವ ಬರೆಹಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರನಿಗಲ್ಲದೆ ಸಿದ್ಧಹಸ್ತನಾದ ಕವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ಫುರಿಸಬಲ್ಲ ಎಷ್ಟೋ ಹೊಳಹುಗಳು ಕೃತಿಯ ಮೌಲಿಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಈ...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the fourth volume, some character sketches of the Dewans of Mysore preceded by an account of the political framework of the State before Independence and followed by a review of the political conditions of the State after 1940. These remarkable leaders of Mysore lived in a period that spans from the mid-nineteenth century to the...

Bharatiya Kavya-mimamseya Hinnele is a monograph on Indian Aesthetics by Mahamahopadhyaya N. Ranganatha Sharma. The book discusses the history and significance of concepts pivotal to Indian literary theory. It is equally useful to the learned and the laity.

Sahitya-samhite is a collection of literary essays in Kannada. The book discusses aestheticians such as Ananda-vardhana and Rajashekhara; Sanskrit scholars such as Mena Ramakrishna Bhat, Sridhar Bhaskar Varnekar and K S Arjunwadkar; and Kannada litterateurs such as DVG, S L Bhyrappa and S R Ramaswamy. It has a foreword by Shatavadhani Dr. R Ganesh.

The Mahābhārata is the greatest epic in the world both in magnitude and profundity. A veritable cultural compendium of Bhārata-varṣa, it is a product of the creative genius of Maharṣi Kṛṣṇa-dvaipāyana Vyāsa. The epic captures the experiential wisdom of our civilization and all subsequent literary, artistic, and philosophical creations are indebted to it. To read the Mahābhārata is to...

Shiva Rama Krishna

சிவன். ராமன். கிருஷ்ணன்.
இந்திய பாரம்பரியத்தின் முப்பெரும் கதாநாயகர்கள்.
உயர் இந்தியாவில் தலைமுறைகள் பல கடந்தும் கடவுளர்களாக போற்றப்பட்டு வழிகாட்டிகளாக விளங்குபவர்கள்.
மனித ஒற்றுமை நூற்றாண்டுகால பரிணாம வளர்ச்சியின் பரிமாணம்.
தனிநபர்களாகவும், குடும்ப உறுப்பினர்களாகவும், சமுதாய பிரஜைகளாகவும் நாம் அனைவரும் பரிமளிக்கிறோம்.
சிவன் தனிமனித அடையாளமாக அமைகிறான்....

ऋतुभिः सह कवयः सदैव सम्बद्धाः। विशिष्य संस्कृतकवयः। यथा हि ऋतवः प्रतिसंवत्सरं प्रतिनवतामावहन्ति मानवेषु तथैव ऋतुवर्णनान्यपि काव्यरसिकेषु कामपि विच्छित्तिमातन्वते। ऋतुकल्याणं हि सत्यमिदमेव हृदि कृत्वा प्रवृत्तम्। नगरजीवनस्य यान्त्रिकतां मान्त्रिकतां च ध्वनदिदं चम्पूकाव्यं गद्यपद्यमिश्रितमिति सुव्यक्तमेव। ऐदम्पूर्वतया प्रायः पुरीपरिसरप्रसृतानाम् ऋतूनां विलासोऽत्र प्रपञ्चितः। बेङ्गलूरुनामके...

The Art and Science of Avadhānam in Sanskrit is a definitive work on Sāhityāvadhānam, a form of Indian classical art based on multitasking, lateral thinking, and extempore versification. Dotted throughout with tasteful examples, it expounds in great detail on the theory and practice of this unique performing art. It is as much a handbook of performance as it is an anthology of well-turned...

This anthology is a revised edition of the author's 1978 classic. This series of essays, containing his original research in various fields, throws light on the socio-cultural landscape of Tamil Nadu spanning several centuries. These compelling episodes will appeal to scholars and laymen alike.
“When superstitious mediaevalists mislead the country about its judicial past, we have to...

The cultural history of a nation, unlike the customary mainstream history, has a larger time-frame and encompasses the timeless ethos of a society undergirding the course of events and vicissitudes. A major key to the understanding of a society’s unique character is an appreciation of the far-reaching contributions by outstanding personalities of certain periods – especially in the realms of...

Prekṣaṇīyam is an anthology of essays on Indian classical dance and theatre authored by multifaceted scholar and creative genius, Śatāvadhānī Dr. R Ganesh. As a master of śāstra, a performing artiste (of the ancient art of Avadhānam), and a cultured rasika, he brings a unique, holistic perspective to every discussion. These essays deal with the philosophy, history, aesthetics, and practice of...

Yaugandharam

इदं किञ्चिद्यामलं काव्यं द्वयोः खण्डकाव्ययोः सङ्कलनरूपम्। रामानुरागानलं हि सीतापरित्यागाल्लक्ष्मणवियोगाच्च श्रीरामेणानुभूतं हृदयसङ्क्षोभं वर्णयति । वात्सल्यगोपालकं तु कदाचिद्भानूपरागसमये घटितं यशोदाश्रीकृष्णयोर्मेलनं वर्णयति । इदम्प्रथमतया संस्कृतसाहित्ये सम्पूर्णं काव्यं...

Vanitakavitotsavah

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Vaiphalyaphalam

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Nipunapraghunakam

इयं रचना दशसु रूपकेष्वन्यतमस्य भाणस्य निदर्शनतामुपैति। एकाङ्करूपकेऽस्मिन् शेखरकनामा चित्रोद्यमलेखकः केनापि हेतुना वियोगम् अनुभवतोश्चित्रलेखामिलिन्दकयोः समागमं सिसाधयिषुः कथामाकाशभाषणरूपेण निर्वहति।

Bharavatarastavah

अस्मिन् स्तोत्रकाव्ये भगवन्तं शिवं कविरभिष्टौति। वसन्ततिलकयोपनिबद्धस्य काव्यस्यास्य कविकृतम् उल्लाघनाभिधं व्याख्यानं च वर्तते।

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the third volume, some character sketches of great literary savants responsible for Kannada renaissance during the first half of the twentieth century. These remarkable...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the second volume, episodes from the lives of remarkable exponents of classical music and dance, traditional storytellers, thespians, and connoisseurs; as well as his...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the first volume, episodes from the lives of great writers, poets, literary aficionados, exemplars of public life, literary scholars, noble-hearted common folk, advocates...

Evolution of Mahabharata and Other Writings on the Epic is the English translation of S R Ramaswamy's 1972 Kannada classic 'Mahabharatada Belavanige' along with seven of his essays on the great epic. It tells the riveting...

Shiva-Rama-Krishna is an English adaptation of Śatāvadhāni Dr. R Ganesh's popular lecture series on the three great...

Bharatilochana

ಮಹಾಮಾಹೇಶ್ವರ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹೆಸರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೈವದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗಳ ಪರಮಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ  ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇವನು ಜ್ಞಾನಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಭರತಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವನೊಬ್ಬನೇ ನಮಗಿರುವ ಆಲಂಬನ. ಇದೇ ರೀತಿ ರಸಧ್ವನಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು...

Vagarthavismayasvadah

“वागर्थविस्मयास्वादः” प्रमुखतया साहित्यशास्त्रतत्त्वानि विमृशति । अत्र सौन्दर्यर्यशास्त्रीयमूलतत्त्वानि यथा रस-ध्वनि-वक्रता-औचित्यादीनि सुनिपुणं परामृष्टानि प्रतिनवे चिकित्सकप्रज्ञाप्रकाशे। तदन्तर एव संस्कृतवाङ्मयस्य सामर्थ्यसमाविष्कारोऽपि विहितः। क्वचिदिव च्छन्दोमीमांसा च...

The Best of Hiriyanna

The Best of Hiriyanna is a collection of forty-eight essays by Prof. M. Hiriyanna that sheds new light on Sanskrit Literature, Indian...

Stories Behind Verses

Stories Behind Verses is a remarkable collection of over a hundred anecdotes, each of which captures a story behind the composition of a Sanskrit verse. Collected over several years from...