ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅನುಭವಗಳು - 7

This article is part 7 of 11 in the series ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅನುಭವಗಳು

ಭವನದ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೇದಘೋಷ ಆಗಬೇಕಿದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಅವರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಘೋಷಕ್ಕೊಂದು ಗಾತ್ರ ಬೇಕೆನಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದವರಾದ ಗಣೇಶ ಘನಪಾಠಿಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಘನಾಂತವಾಗಿ ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾದರೂ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಅವರ ದನಿ ಮೃದು, ಮಧುರ, ಸಮಾಹಿತ. ಗಣೇಶ ಘನಪಾಠಿಗಳ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ರೂಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚು; ಅಬ್ಬರವೂ ಮಿಗಿಲು. ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ದನಿಯನ್ನೇ ಮುಂದುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಯಾರೊಡನೆ ವೇದ ಹೇಳುವಾಗಲೂ ಅನುನಯ ಮತ್ತು ಅನುಸರಣೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಧಾರಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಈ ವರ್ತನೆ ನನಗೆ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿ ತೋರಿದಾಗ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರವಿತ್ತಿದ್ದರು: “ಇದನ್ನು ನೀವು ನನ್ನ ಅಶಕ್ತಿ ಅಂತ ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವವರಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.” ಇದು ಸತ್ಯವೆಂದು ನನಗೂ ಮನದಟ್ಟಾಯಿತು. ಆದರೆ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಇದರ ಅರಿವು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾದೀತು? “ಉಚ್ಚೈರುದ್ಘೋಷ್ಯ ಜೇತವ್ಯಮ್!” – ಇದು ಲೋಕದ ಲಾಗಾಯ್ತಿನ ನೀತಿ; ಅಥವಾ ನೀತಿಯಿಲ್ಲದ ರೀತಿ.

ರಾಜಗೋಪಾಲಶರ್ಮರು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಹತ್ತಾರು ಮಂದಿಗೆ ಬೇಕಾದವರು. ಅನುದಿನವೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ವೈದಿಕಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭವನಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ತಡವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಚಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ತೂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ ಆಗೀಗ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರೊಡನೆ ಘರ್ಷಣೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಡೆಗೆ ಮತ್ತಿಬ್ಬರು ಸಂಶೋಧನಸಹಾಯಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡದ್ದೂ ಆಯಿತು. ಆಗ ನನ್ನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ವಿ. ರಘು ನಗೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು: “ಟಿ. ಎನ್. ಶೇಷನ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಗೂಢಚಾರಿಕೆಗೆ ಗಿಲ್ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಘನಪಾಠಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಇವರಿಬ್ಬರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ!” ಆದರೆ ಇಂಥ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಗೆ ಸೊಪ್ಪು ಹಾಕುವ ಘಟ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಅಲ್ಲ. ಅವರು ನಡೆದದ್ದೇ ಹಾದಿ.

ಭವನದ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಪೈಕಿ ನಾನು, ರಘು ಮತ್ತು ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದೆವು. ಮಿಕ್ಕವರೆಲ್ಲ ತುಂಬ ಹಿರಿಯರು ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಭಾರಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ. ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿದ್ದರೂ ಸಲುಗೆ-ಸಂಪರ್ಕ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಮೆ. ರಘು ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಮಗ್ರಸಾಹಿತ್ಯದ ಅನುವಾದಪ್ರಕಲ್ಪವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಯಮಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಮೂಲಕವೇ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ನಿತ್ಯಾನಂದ ಪ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದರು. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಶ್ರಮದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಪ್ರೆಸ್ಸಿನ ಹಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಘನಪಾಠಿಗಳ ಕೈಂಕರ್ಯ ಸಂದಿತ್ತು. ತುಂಬ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವೇದಾಭ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿರುವ ‘ಸಸ್ವರವೇದಮಂತ್ರಾಃ’ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಈ ಹೊತ್ತಿನ ಸ್ವರಪರಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಕೂಡ ಕಾರಣ.

ಘನಪಾಠಿಗಳು ತಮಿಳು-ಸಂಸ್ಕೃತಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲ್ಲವರು. ಕರ್ಣಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು - ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತನ-ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಷ್ಟು! ಅವರಿಗಾಗ ಕನ್ನಡಲಿಪಿಯ ಸ್ವಾಧೀನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಓದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಹವಿಲ್ಲದೆ ಮಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲವಷ್ಟೆ. ಹೀಗಾಗಿ ದೇವನಾಗರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಬರೆದುಕೊಂಡು ಶುದ್ಧವಾದ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷೆ ಮತ್ತು ವೇದೋಚ್ಚಾರದ ಬಲ. ಆದರೆ ತಮಿಳಿನ ವಾಸನೆ ಇಣಿಕದೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅನಂತರ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯೂ ಸ್ವಾಧೀನವಾಯಿತು. ಇದೇ ರೀತಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಅವರು ಪಳಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಒಂದೊಂದು ಮಂತ್ರವನ್ನೂ ನೂರು ನೂರು ಬಾರಿ ಹೇಳಿ ಕಂಠಸ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪರಿಶ್ರಮವಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು ದೊಡ್ಡದೆನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ತಮಿಳಿನ ಘಾಟನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಸಪ್ಪೆಯಡುಗೆಗೆ ಧಾರಾಳವಾದ ಒಗ್ಗರಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೆಚ್ಚಿನಿಂದಲೇ ಉಣಬಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತಿನ್ನದಿದ್ದರೆ ಅದು ಎಲೆಯ ಮುಂದೆ ಕೂತವರ ಪ್ರಾರಬ್ಧವೇ ಹೊರತು ಅಟ್ಟುಣಿಸುವ ಅವರ ಅಪರಾಧವಲ್ಲ!

ವಿ. ರಘು

ಈಗಾಗಲೇ ರಘು ಅವರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ ದೊಡ್ಡದು; ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತೂ ದೊಡ್ಡದು. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬದ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಮನೆಯ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಡವಿಕೊಳ್ಳದೆ ಹೊತ್ತು ಪಾರುಗಾಣಿಸಿದ ಪರಿಪಾಕ ಇವರದು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿಗೇ ಇವರು ಕಂಡ ಜಗತ್ತು, ಜೀವಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಬೆರಗು ತರಿಸುವಂಥವು. ಎಲ್ಲ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅವರಿಗೆ ಆಲಂಬನವಾದದ್ದು ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣರಲ್ಲಿದ್ದ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಮಾಜಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿ.

ಆ ವೇಳೆಗೇ ಜನಜಾಗರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ದುಡಿದಿದ್ದರು; ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಿದ್ದರು. ‘ವಿವೇಕಹಂಸ’ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಆಗಷ್ಟೇ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವುದು ರಘು ಮತ್ತವರ ಗೆಳೆಯರ ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿಯ ದ್ಯೋತಕ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿಗೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಟಿಲ್ಲದೆ ಸಂಸಾರದ ನಂಟನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಘು ಅವರನ್ನು ನಾನು ‘ಜನಕಮಹಾರಾಜ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಇವರ ಕನ್ನಡದ ಬರೆವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿ ತುಂಬ ಪ್ರಾಸಾದಿಕ; ನನಗಿಷ್ಟವಾದ ಆದರೆ ನನ್ನ ಕೈಗೆಟುಕದ ತಿಳಿಯಾದ ರೀತಿ. ತೀರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರು ಹೊರತಂದ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲು ಕಾದಂಬರಿ ‘ಬಿದಿರಿನ ಗಳ’ ರೋಚಕ-ಭೀಕರ ಘಟನೆಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ನಿರೂಪಣೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಂಡು, ಕೇಳಿ, ಅನುಭವಿಸಿದ ಗ್ರಾಮಜೀವನದ ಅಧಿಕೃತ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ.

ರಘು ಅವರ ಮೂಲಕ ನನಗೆ ಪತ್ರಿಕಾಸಂಪಾದನೆ, ಪ್ರಕಟನೆ, ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ವಿವರಗಳು, ಗ್ರಂಥವಿನ್ಯಾಸದ ಬಗೆ ಮುಂತಾದ ಎಷ್ಟೋ ಸಂಗತಿಗಳು ತಿಳಿದವು. ಆದರೆ ಈ ತಿಳಿವಿನ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ನಾನು ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ, ಅಷ್ಟೇ.

ಒಮ್ಮೆ ನಾನು, ರಾಘು ಮತ್ತು ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಕಾಫಿ ಕುಡಿಯುತ್ತ ಹರಟುವಾಗ ನೀಲಕಂಠದೀಕ್ಷಿತನ ಪ್ರಸ್ತಾವ ಬಂದಿತು. ನಾನು ಆತನ ಕೆಲವೊಂದು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಅವನ ಜೀವನ-ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಪುಟ್ಟ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟೆ. ಇದರಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ರಘು ಆ ಕೂಡಲೆ ಅವನ ಕೆಲವೊಂದು ಲಘುಕಾವ್ಯಗಳ ಪರಿಚಯ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಆಗಬೇಕೆಂದು ನನ್ನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ತಿಂಗಳೊಪ್ಪತ್ತರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ಹೊತ್ತಗೆ ‘ನೀಲಕಂಠದೀಕ್ಷಿತನ ಶತಕತ್ರಯ’. ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುವಾದ ಮುಗಿದಿದ್ದರೆ ಇನ್ನು ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ‘ಅಭಿಜ್ಞಾನ’ ಸಂಸ್ಥೆ ತಾನೇ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದಿತು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ರಘು ಮತ್ತು ಅಭಿಜ್ಞಾನದ ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶ್ ಪಂಡಿತ್ ನನ್ನ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅಭಿಜ್ಞಾನದ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟನೆ ‘ಸಾಮಾನ್ಯಧರ್ಮ’ ನನ್ನದೇ ಬರೆವಣಿಗೆ. ಅದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ ರಘು ತಾವಾಗಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಜನಸಮೂಹದ ನಡುವೆ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ಇದು ಅವರ ಕ್ರತುಶಕ್ತಿ, ಅವ್ಯಾಜವಾದ ವಿದ್ಯಾನುರಕ್ತಿ.  

ಕೆ. ಸಿ. ಶಿವಪ್ಪ

ಭವನ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಗಾಂಧಿ ಕೃತಿಶ್ರೇಣಿಯ ಅನುವಾದಪ್ರಕಲ್ಪವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದ ಶಿವಪ್ಪನವರು ಈ ಬಗೆಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನುರಿತವರು. ತುಂಬ ಹಿಂದೆಯೇ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಟನವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕೆ ರೂವಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಎಸ್. ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರರಾಯರ ‘ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ: ನೆಲೆ-ಹಿನ್ನೆಲೆ’, ಬಲದೇವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ‘ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ’ (ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ: ಎಸ್. ರಾಮಚಂದ್ರಶಾಸ್ತ್ರೀ), ಕೆ. ಎಂ. ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯನವರ ‘ಟ್ರೋಜನ್ ಮಹಾಯುದ್ಧ’ ಮತ್ತು ‘ಒಡಿಸ್ಸಿ’, ಬಿ. ಜಿ. ಎಲ್. ಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ‘ನಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ’  ಮುಂತಾದ ಎಷ್ಟೋ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇವರ ಆಸ್ಥೆಯ ಫಲ.

ಶಿವಪ್ಪನವರನ್ನು ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ‘ವರ್ಕೊಹಾಲಿಕ್’ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮಾತು ಅಕ್ಷರಶಃ ಸತ್ಯ. ಕರಡು ತಿದ್ದುವುದರಲ್ಲಿ ಶಿವಪ್ಪನವರ ಸಿದ್ಧಿ ದೊಡ್ಡದು. ಗ್ರಂಥಪ್ರಕಟನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿವರದ ಬಗೆಗೂ ಅವರು ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂಗೋಪ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚು. ಇದೇ ಸ್ವಭಾವದವನಾದ ನನಗೆ ಅವರೊಡನೆ ಮೊದಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಘರ್ಷಣೆಯಾದದ್ದುಂಟು. ಆದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ವಿಶ್ವಾಸ ಬಲಗೊಂಡಿತು.

ಶಿವಪ್ಪನವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೂಸಾಗಿ ‘ಶ್ರಾವಣದಿಂದ ಶ್ರಾವಣಕ್ಕೆ’ ಎಂಬ ಅಭಿಯಾನ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಭವನದ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬುಧವಾರ-ಗುರುವಾರವೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಗೆಬಗೆಯ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯಾಲಯ-ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆ-ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ನುರಿತವರಿಂದ ಭಾಷಣಗಳಾಗಬೇಕು. ಭವನ ಭಾಷಣಕಾರರನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವರ ಸಂಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಗಳನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ವೇದಿಕೆ, ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೋತೃಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷವಿಡೀ ಇದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಾಗಿತು. ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೂರ ನಾಲ್ಕು ಭಾಷಣಗಳಾದವು. ನೂರ ಎಂಟರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸಲು ಮತ್ತೆ ನಾಲ್ಕು ಭಾಷಣಗಳ ಕೊಸರೂ ಮುಗಿಯಿತು. ಕೆಲವರು ಭಾಷಣಕಾರರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಟ್ಟರು. ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಕಿರುಹೊತ್ತಗೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಿವಪ್ಪನವರು ಹೊರತಂದರು. ಇಂಥದ್ದು ಅವರ ಸಾಹಸ. ಈ ಪ್ರಕಟನೆಗಾಗಿ ನಾನು ಬರೆದದ್ದೇ ‘ಷಡ್ದರ್ಶನಸಂಗ್ರಹ’.  

ಶಿವಪ್ಪನವರು ಭಾವಗೀತಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ಗಾಯಕರಿಂದ ಹಾಡಿಸಿ ದನಿಸುರಳಿಗಳನ್ನೂ ಹೊರತಂದಿದ್ದರು. ‘ರಾಧಾಮಾಧವ’ ಎಂಬ ಅವರ ಕವಿತಾಸಂಗ್ರಹ ಇಂದಿಗೂ ನನ್ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕುಂಚವಿರಿಂಚಿ ಬಿ. ಕೆ. ಎಸ್. ವರ್ಮರ ಅಲೋಕಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ಅಲಂಕರಣವೂ ಇದೆ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಶಿವಪ್ಪನವರೇ ಆಸ್ಥೆ ವಹಿಸಿ ಮಾಡಿಸಿದರು. ವರ್ಮಾ ಅವರಿಂದ ಚಿತ್ರ ಬರೆಸುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಶಿವಪ್ಪನಂಥ ಛಲ ಬಿಡದ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮರೇ ಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಕಾರ್ಯಶೀಲತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಕೆ. ಸಿ. ಶಿವಪ್ಪ.  

To be continued.

 

Author(s)

About:

Dr. Ganesh is a 'shatavadhani' and one of India’s foremost Sanskrit poets and scholars. He writes and lectures extensively on various subjects pertaining to India and Indian cultural heritage. He is a master of the ancient art of avadhana and is credited with reviving the art in Kannada. He is a recipient of the Badarayana-Vyasa Puraskar from the President of India for his contribution to the Sanskrit language.

Prekshaa Publications

The Mahābhārata is the greatest epic in the world both in magnitude and profundity. A veritable cultural compendium of Bhārata-varṣa, it is a product of the creative genius of Maharṣi Kṛṣṇa-dvaipāyana Vyāsa. The epic captures the experiential wisdom of our civilization and all subsequent literary, artistic, and philosophical creations are indebted to it. To read the Mahābhārata is to...

Shiva Rama Krishna

சிவன். ராமன். கிருஷ்ணன்.
இந்திய பாரம்பரியத்தின் முப்பெரும் கதாநாயகர்கள்.
உயர் இந்தியாவில் தலைமுறைகள் பல கடந்தும் கடவுளர்களாக போற்றப்பட்டு வழிகாட்டிகளாக விளங்குபவர்கள்.
மனித ஒற்றுமை நூற்றாண்டுகால பரிணாம வளர்ச்சியின் பரிமாணம்.
தனிநபர்களாகவும், குடும்ப உறுப்பினர்களாகவும், சமுதாய பிரஜைகளாகவும் நாம் அனைவரும் பரிமளிக்கிறோம்.
சிவன் தனிமனித அடையாளமாக அமைகிறான்....

ऋतुभिः सह कवयः सदैव सम्बद्धाः। विशिष्य संस्कृतकवयः। यथा हि ऋतवः प्रतिसंवत्सरं प्रतिनवतामावहन्ति मानवेषु तथैव ऋतुवर्णनान्यपि काव्यरसिकेषु कामपि विच्छित्तिमातन्वते। ऋतुकल्याणं हि सत्यमिदमेव हृदि कृत्वा प्रवृत्तम्। नगरजीवनस्य यान्त्रिकतां मान्त्रिकतां च ध्वनदिदं चम्पूकाव्यं गद्यपद्यमिश्रितमिति सुव्यक्तमेव। ऐदम्पूर्वतया प्रायः पुरीपरिसरप्रसृतानाम् ऋतूनां विलासोऽत्र प्रपञ्चितः। बेङ्गलूरुनामके...

The Art and Science of Avadhānam in Sanskrit is a definitive work on Sāhityāvadhānam, a form of Indian classical art based on multitasking, lateral thinking, and extempore versification. Dotted throughout with tasteful examples, it expounds in great detail on the theory and practice of this unique performing art. It is as much a handbook of performance as it is an anthology of well-turned...

This anthology is a revised edition of the author's 1978 classic. This series of essays, containing his original research in various fields, throws light on the socio-cultural landscape of Tamil Nadu spanning several centuries. These compelling episodes will appeal to scholars and laymen alike.
“When superstitious mediaevalists mislead the country about its judicial past, we have to...

The cultural history of a nation, unlike the customary mainstream history, has a larger time-frame and encompasses the timeless ethos of a society undergirding the course of events and vicissitudes. A major key to the understanding of a society’s unique character is an appreciation of the far-reaching contributions by outstanding personalities of certain periods – especially in the realms of...

Prekṣaṇīyam is an anthology of essays on Indian classical dance and theatre authored by multifaceted scholar and creative genius, Śatāvadhāni Dr. R Ganesh. As a master of śāstra, a performing artiste (of the ancient art of Avadhānam), and a cultured rasika, he brings a unique, holistic perspective...

Yaugandharam

इदं किञ्चिद्यामलं काव्यं द्वयोः खण्डकाव्ययोः सङ्कलनरूपम्। रामानुरागानलं हि सीतापरित्यागाल्लक्ष्मणवियोगाच्च श्रीरामेणानुभूतं हृदयसङ्क्षोभं वर्णयति । वात्सल्यगोपालकं तु कदाचिद्भानूपरागसमये घटितं यशोदाश्रीकृष्णयोर्मेलनं वर्णयति । इदम्प्रथमतया संस्कृतसाहित्ये सम्पूर्णं काव्यं...

Vanitakavitotsavah

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Vaiphalyaphalam

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Nipunapraghunakam

इयं रचना दशसु रूपकेष्वन्यतमस्य भाणस्य निदर्शनतामुपैति। एकाङ्करूपकेऽस्मिन् शेखरकनामा चित्रोद्यमलेखकः केनापि हेतुना वियोगम् अनुभवतोश्चित्रलेखामिलिन्दकयोः समागमं सिसाधयिषुः कथामाकाशभाषणरूपेण निर्वहति।

Bharavatarastavah

अस्मिन् स्तोत्रकाव्ये भगवन्तं शिवं कविरभिष्टौति। वसन्ततिलकयोपनिबद्धस्य काव्यस्यास्य कविकृतम् उल्लाघनाभिधं व्याख्यानं च वर्तते।

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the third volume, some character sketches of great literary savants responsible for Kannada renaissance during the first half of the twentieth century. These remarkable...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the second volume, episodes from the lives of remarkable exponents of classical music and dance, traditional storytellers, thespians, and connoisseurs; as well as his...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the first volume, episodes from the lives of great writers, poets, literary aficionados, exemplars of public life, literary scholars, noble-hearted common folk, advocates...

Evolution of Mahabharata and Other Writings on the Epic is the English translation of S R Ramaswamy's 1972 Kannada classic 'Mahabharatada Belavanige' along with seven of his essays on the great epic. It tells the riveting...

Shiva-Rama-Krishna is an English adaptation of Śatāvadhāni Dr. R Ganesh's popular lecture series on the three great...

Bharatilochana

ಮಹಾಮಾಹೇಶ್ವರ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹೆಸರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೈವದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗಳ ಪರಮಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ  ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇವನು ಜ್ಞಾನಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಭರತಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವನೊಬ್ಬನೇ ನಮಗಿರುವ ಆಲಂಬನ. ಇದೇ ರೀತಿ ರಸಧ್ವನಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು...

Vagarthavismayasvadah

“वागर्थविस्मयास्वादः” प्रमुखतया साहित्यशास्त्रतत्त्वानि विमृशति । अत्र सौन्दर्यर्यशास्त्रीयमूलतत्त्वानि यथा रस-ध्वनि-वक्रता-औचित्यादीनि सुनिपुणं परामृष्टानि प्रतिनवे चिकित्सकप्रज्ञाप्रकाशे। तदन्तर एव संस्कृतवाङ्मयस्य सामर्थ्यसमाविष्कारोऽपि विहितः। क्वचिदिव च्छन्दोमीमांसा च...

The Best of Hiriyanna

The Best of Hiriyanna is a collection of forty-eight essays by Prof. M. Hiriyanna that sheds new light on Sanskrit Literature, Indian...

Stories Behind Verses

Stories Behind Verses is a remarkable collection of over a hundred anecdotes, each of which captures a story behind the composition of a Sanskrit verse. Collected over several years from...