ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅನುಭವಗಳು - 2

This article is part 2 of 4 in the series ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅನುಭವಗಳು

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ವಾಹ

ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಭವನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಸಾವಿರಾರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಹದಿನೈದಿಪ್ಪತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನ್ನೂ ಮೀರುತ್ತಿದ್ದವು. Down the Memory Lane, Milestones in English Literature, Milestones in Sanskrit Literature, Humour: The Oil for the Wheel of Life, ಕನ್ನಡಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾಲು ದೀಪಗಳು, ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು, ದರ್ಶನಪ್ರಪಂಚ, ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯಪ್ರಪಂಚ, ಪಂಚಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮುಂತಾದ ಎಷ್ಟೋ ಭಾಷಣಸರಣಿಗಳು; ಅ. ರಾ. ಮಿತ್ರ, ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸರು, ಪಂಢರಿನಾಥಾಚಾರ್ಯ ಗಲಗಲಿ, ಎಸ್. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ, ಈಶ್ವರಾನಂದಗಿರಿ ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಹರಿಕಥೆ, ವೇದಾಂತಸಪ್ತಾಹಗಳು; ಎನ್. ಟಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, ವಿ. ಪ್ರಭಂಜನಾಚಾರ್ಯ ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಪ್ರವಚನಗಳು; ವೈದ್ಯಭಾರತಿ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿತಿಂಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು; ಬಾಲಮುರಳೀಕೃಷ್ಣ, ಆರ್. ಕೆ. ಶ್ರೀಕಂಠನ್, ಟಿ. ಆರ್. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ, ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಮುಂತಾದ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಸಂಗೀತಶಿಬಿರಗಳು; ನಿಯತವಾಗಿ ಗಾನ-ವಾದನ ಕಛೇರಿಗಳು; ರಾಮಾರಾಧ್ಯರ ಶಿಷ್ಯವೃಂದದಿಂದ ಗಮಕರೂಪಕಗಳು; ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕಲಾವಿದರ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು; ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳು; ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಮಾಜ, ಕಾನೂನು, ರಾಜಕೀಯ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬೋಧಪ್ರದ ಭಾಷಣಗಳು; ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ-ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರಖ್ಯಾತಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ, ಕಲಾವಿದರ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಂವಾದ, ಚರ್ಚೆ ... ಹೀಗೆ ಭವನದಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಾಗಲು ರಂಗನಾಥ್ ಅವರೇ ಕಾರಣ.

ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ರಾಜಂ ಸಭಾಂಗಣದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಸ್. ರಂಗನಾಥ್ ಮತ್ತು ಎಂ. ಎನ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರಿಂದ ಋಗ್ವೇದ-ಯಜುರ್ವೇದಗಳ ಪಾಠ, ಎನ್. ಎಸ್. ಅನಂತರಂಗಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಸಭಾಷ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ಥಾನತ್ರಯದ ಪಾಠ, ನನ್ನಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತಪಾಠ, ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಸಿತಾರ್ ತರಗತಿಗಳು, ಸದಿರ್ ಮತ್ತು ಕಥಕ್ ತರಗತಿಗಳು ಕೂಡ ನಿಯತವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲವನ್ನೂ ರಂಗನಾಥ್ ಅವಲೀಲೆಯಿಂದ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬರಿಯ ದೂರವಾಣಿಯ ಕರೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚದುರಿಹೋಗಿದ್ದ ಕವಿ-ಪಂಡಿತರ, ಗಾಯಕ-ನರ್ತಕರ, ಕಲಾವಿದ-ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾಲದ ಸಮಾಜ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ದೀಪಧಾರಿಗಳೆಲ್ಲ ಅವರಿಗೆ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿ ಪರಿಚಿತರು. ಕೆಲವರು ಎಳವೆಯಿಂದಲೂ ಅವರನ್ನು ಬಲ್ಲ ಹಿರಿಯರು. ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಟಿ. ಎಸ್. ವೆಂಕಣ್ಣಯ್ಯ, ಡಿ.ವಿ.ಜಿ., ರಾಳ್ಲಪಲ್ಲಿ, ಬೇಂದ್ರೆ, ಮಾಸ್ತಿ, ವಿ. ಸೀ., ಮೂರ್ತಿರಾವ್ ಮುಂತಾದವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ ಹಲವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಾರಮಾಧ್ಯಮಜೀವನದ ನಡುವೆ ಪರಿಚಿತರಾದ ಗೆಳೆಯರು. ಇವರೆಲ್ಲ ಸಮವಯಸ್ಕರೆನ್ನಬಹುದು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ತಮಗಿಂತ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿ ಕಲೆ-ಸಮಾಜಗಳ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವರು. ರಂಗನಾಥ್ ಅವರ ಬಂಧು-ಬಳಗದಲ್ಲಿಯೇ ಅನೇಕ ಲೇಖಕರಿದ್ದರು, ಕಲಾವಿದರೂ ಇದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ತಾವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪರಿಚಿತರಾದ ಎಷ್ಟೋ ಮಂದಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರ ಸದ್ಭಾವ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒದಗಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯೋಜನೆಯೂ ಅವರಿಗೆ ಶ್ರಮಾವಹ ಎನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಡಿಯ ತಿಂಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು-ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಒಳಗೆ ಸರಿತೂಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಭವನಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪತ್ತಿ ಅಷ್ಟಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ರಸಸಾಹಸ ಇಂದಿನ ಸಮೃದ್ಧಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಮೃಗ್ಯ. ಅಂತೆಯೇ ಆಗ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕವಿ-ಕಲಾವಿದರು ಕೂಡ ಭವನ ಮತ್ತು ರಂಗನಾಥ್ ಅವರಲ್ಲಿ ತಮಗಿದ್ದ ಗೌರವ-ಆದರಗಳಿಂದ ನಿಃಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಭ್ಯಾಗತರಿಗೆ ಸತ್ಕಾರ

ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವಾಗ ರಂಗನಾಥ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಮಿತಿಯೊಳಗೇ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತೀರ ಕೊರತೆಯೆನಿಸದ ಮಟ್ಟಿನ ಸಂಭಾವನೆ ಕೊಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು ಬಲ್ಲಂತೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಿಕ್ಕ ಯಾವುದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೇದಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಭಾವನೆಯೇ ಭವನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಕುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಆಯಾಮ ಹಾಗಿರಲಿ. ಬಂದವರನ್ನು ತಾವೇ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಬೀಳ್ಗೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತೀರ ನಿಯತವಾಗಿ ಬರುವವರನ್ನೂ ಸ್ನೇಹ-ಸಲುಗೆ ಇದ್ದವರನ್ನೂ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಬೀಳ್ಕೊಡುಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿಯೇ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಣ್ಣು-ಹಾರಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಒಳ್ಳೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಹಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಸೊಗಸಾದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯೆ ಮಾಲೆಯನ್ನೇ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಮಾಲೆಗೆ ಮರುಗ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿಗಳ, ಕನಕಾಂಬರ-ಪಚ್ಚೆತೆನೆಗಳ ಕುಚ್ಚುಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಿಯೂ ಉದಾಸೀನತೆಯಿಲ್ಲ, ಸಲುಗೆಯಿಂದ ಒಡಮೂಡಬಹುದಾದ ತಾತ್ಸಾರವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು; ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸುವಂಥ ಒಪ್ಪ-ಓರಣ.

ಬಂದವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಮ್ರಾಟ್ ಹೋಟೆಲಿನಿಂದ ಘಮಘಮಿಸುವ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ಕಾಫಿಯ ಉಪಚಾರವಾಗಬೇಕು. ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ರವೆ ಇಡ್ಲಿ, ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ, ಬಾದಾಮಿ ಹಲ್ವಗಳ ಉಪಚಾರವೂ ಸಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಮ್ರಾಟ್ ಹೋಟೆಲ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿತ್ತು. ಬಂದವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೊಠಡಿಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ನಿಂತು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಯಾಗಲಿ, ಆಸನೋಪಚಾರವಾಗಲಿ ಸೌಜನ್ಯ-ವಿಶ್ವಾಸಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಂತಿದ್ದವು. ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಂಗನಾಥ್ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. ವಯಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ, ಅನುಭವಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವೂ ಇದ್ದಿತು. ಆದರೆ ಬಂದವರ ಎದುರು ಇವುಗಳ ಮೆರೆತ ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಹಜತೆಯಿದ್ದರೂ ಶುಷ್ಕತೆಯಿಲ್ಲ, ನಯವಿದ್ದರೂ ಅತಿವಿನಯವಿಲ್ಲ, ಪ್ರೀತಿಯಿದ್ದರೂ ಆಡಂಬರವಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಅನುದಿನದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಸತೆ, ಯಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಉದಾಸೀನತೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಬಗೆಯ ಕಲಾಸ್ಪರ್ಶ ಇತ್ತು. ಕಲೆಯೆಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕೃತಕತೆ ಅಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಾವುದನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತು “ಶ್ರದ್ಧಯಾ ದೇಯಮ್”, “ಅಶ್ರದ್ಧಯಾ-ಅದೇಯಮ್”, “ಹ್ರಿಯಾ ದೇಯಮ್”, “ಶ್ರಿಯಾ ದೇಯಮ್”, “ಸಂವಿದಾ ದೇಯಮ್” ಎಂದು ಹೊಗಳಿದೆಯೋ, ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಕವಿ-ಕಲಾವಿದರೊಡನೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಅದಕ್ಕೆ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.   

ಭವನದಲ್ಲಿ ಅವಧಾನ

ನಾನು ಭವನಕ್ಕೆ ವಾರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನವಾದರೂ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಮುಖಪರಿಚಯ ಸಾಕಷ್ಟಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಭಾಷಣಗಳ ಬಳಿಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಲೂ ಸಾಕು. ಬಹುಶಃ ೧೯೮೫ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕರೆದು ಆಸ್ಥೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ನನ್ನ ಅವಧಾನಕಲೆಯ ವಿಷಯ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಐದಾರು ಅವಧಾನ ಮಾಡಿದ್ದ ನಾನು ಅಳುಕುತ್ತಲೇ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನ ಹುಂಬತನ ಎಂದು ಭಾವಿಸದೆ ಅವಧಾನಕಲೆಯ ರೂಪ-ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಧಘಂಟೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೇಳಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, “ಗಣೇಶ್, ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳೇ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡಿ. ಭವನಕ್ಕೆ ಇಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಬೇಕು” ಎಂದು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಣಯ ನುಡಿದರು. ನನಗೋ ಇದು ನಂಬಲಾಗದ ಬೆರಗಿನ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. ತಬ್ಬಿಬ್ಬಾಗುತ್ತಲೇ ಒಪ್ಪಿದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆಹ್ವಾನಪತ್ರಿಕೆಯೂ ಅಚ್ಚಾಯಿತು. ಆದರೆ ದುರ್ದೈವದಿಂದ ಮೇ-ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಿಡೀ ನಾನು ವಿಷಮಶೀತಜ್ವರಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕಾರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಬಗೆಗೆ ನನಗೆ ಬಹಳ ಬೇಸರವಿತ್ತು. ರಂಗನಾಥ್ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರದ್ದಾಗುವುದು ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ; ಅಪರಾಧಪ್ರಜ್ಞೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡಿತ್ತು.

ಭವನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ದುಡಿದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ನನ್ನ ಅವಧಾನವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೇವಲ ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮಾತ್ರ ರದ್ದಾಗಿದ್ದವೆಂದರೆ ಅವರ ಶಿಸ್ತು-ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಥದ್ದೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದೀತು. ಸ್ವಸ್ಥನಾದ ಬಳಿಕ ಅವರಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಇದಾದ ಬಳಿಕ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿಯೇ ನನಗೆ ಭವನದ ವೇದಿಕೆ ಅವಧಾನಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿದ್ದು. ಆದರೆ ಆ ವರ್ಷದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಭವನದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಅಷ್ಟೂ ಕಾಲ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸಂತದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಅವಧಾನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಮೆಚ್ಚುವಂಥದ್ದು. ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅವಧಾನಗಳೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ತಂದಿದ್ದವು. ರಸಿಕರಿಗೂ ಇವು ಮುದವಿತ್ತದ್ದು ನೆನೆಯುವಂಥ ಸಂಗತಿ.

ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಅಷ್ಟಾವಧಾನಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಭವನದ ನೆರವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ ೧೯೯೧-೯೨ರಲ್ಲಿ ಸನಾತನಧರ್ಮರಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಯೋಗದ ಜೊತೆ ನಾಲ್ಕು ಶತಾವಧಾನಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಹಿರಿದಾದ ನೆರವು. ಲಂಕಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸದಾ ನೆನೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಇದ್ದ ಪ್ರೀತಿ-ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಅವಧಾನವೇ ಮೂಲವಾದದ್ದೊಂದು ಹಿಗ್ಗಿನ ಸಂಗತಿ. ಇದೇ ರೀತಿ ವಯಸ್ಸು, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನ-ಮಾನಗಳ ನೆಲೆಯಿಂದ ನಾನೆಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕವನೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಭವನದದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ನೂರಾರು ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ರಂಗನಾಥ್ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೃಪ್ತಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪಂಚಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಆದ್ಯಂತ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಸುದೀರ್ಘ ಭಾಷಣಸರಣಿ.

To be continued.

 

Author(s)

About:

Dr. Ganesh is a 'shatavadhani' and one of India’s foremost Sanskrit poets and scholars. He writes and lectures extensively on various subjects pertaining to India and Indian cultural heritage. He is a master of the ancient art of avadhana and is credited with reviving the art in Kannada. He is a recipient of the Badarayana-Vyasa Puraskar from the President of India for his contribution to the Sanskrit language.

Prekshaa Publications

The Mahābhārata is the greatest epic in the world both in magnitude and profundity. A veritable cultural compendium of Bhārata-varṣa, it is a product of the creative genius of Maharṣi Kṛṣṇa-dvaipāyana Vyāsa. The epic captures the experiential wisdom of our civilization and all subsequent literary, artistic, and philosophical creations are indebted to it. To read the Mahābhārata is to...

Shiva Rama Krishna

சிவன். ராமன். கிருஷ்ணன்.
இந்திய பாரம்பரியத்தின் முப்பெரும் கதாநாயகர்கள்.
உயர் இந்தியாவில் தலைமுறைகள் பல கடந்தும் கடவுளர்களாக போற்றப்பட்டு வழிகாட்டிகளாக விளங்குபவர்கள்.
மனித ஒற்றுமை நூற்றாண்டுகால பரிணாம வளர்ச்சியின் பரிமாணம்.
தனிநபர்களாகவும், குடும்ப உறுப்பினர்களாகவும், சமுதாய பிரஜைகளாகவும் நாம் அனைவரும் பரிமளிக்கிறோம்.
சிவன் தனிமனித அடையாளமாக அமைகிறான்....

ऋतुभिः सह कवयः सदैव सम्बद्धाः। विशिष्य संस्कृतकवयः। यथा हि ऋतवः प्रतिसंवत्सरं प्रतिनवतामावहन्ति मानवेषु तथैव ऋतुवर्णनान्यपि काव्यरसिकेषु कामपि विच्छित्तिमातन्वते। ऋतुकल्याणं हि सत्यमिदमेव हृदि कृत्वा प्रवृत्तम्। नगरजीवनस्य यान्त्रिकतां मान्त्रिकतां च ध्वनदिदं चम्पूकाव्यं गद्यपद्यमिश्रितमिति सुव्यक्तमेव। ऐदम्पूर्वतया प्रायः पुरीपरिसरप्रसृतानाम् ऋतूनां विलासोऽत्र प्रपञ्चितः। बेङ्गलूरुनामके...

The Art and Science of Avadhānam in Sanskrit is a definitive work on Sāhityāvadhānam, a form of Indian classical art based on multitasking, lateral thinking, and extempore versification. Dotted throughout with tasteful examples, it expounds in great detail on the theory and practice of this unique performing art. It is as much a handbook of performance as it is an anthology of well-turned...

This anthology is a revised edition of the author's 1978 classic. This series of essays, containing his original research in various fields, throws light on the socio-cultural landscape of Tamil Nadu spanning several centuries. These compelling episodes will appeal to scholars and laymen alike.
“When superstitious mediaevalists mislead the country about its judicial past, we have to...

The cultural history of a nation, unlike the customary mainstream history, has a larger time-frame and encompasses the timeless ethos of a society undergirding the course of events and vicissitudes. A major key to the understanding of a society’s unique character is an appreciation of the far-reaching contributions by outstanding personalities of certain periods – especially in the realms of...

Prekṣaṇīyam is an anthology of essays on Indian classical dance and theatre authored by multifaceted scholar and creative genius, Śatāvadhāni Dr. R Ganesh. As a master of śāstra, a performing artiste (of the ancient art of Avadhānam), and a cultured rasika, he brings a unique, holistic perspective...

Yaugandharam

इदं किञ्चिद्यामलं काव्यं द्वयोः खण्डकाव्ययोः सङ्कलनरूपम्। रामानुरागानलं हि सीतापरित्यागाल्लक्ष्मणवियोगाच्च श्रीरामेणानुभूतं हृदयसङ्क्षोभं वर्णयति । वात्सल्यगोपालकं तु कदाचिद्भानूपरागसमये घटितं यशोदाश्रीकृष्णयोर्मेलनं वर्णयति । इदम्प्रथमतया संस्कृतसाहित्ये सम्पूर्णं काव्यं...

Vanitakavitotsavah

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Vaiphalyaphalam

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Nipunapraghunakam

इयं रचना दशसु रूपकेष्वन्यतमस्य भाणस्य निदर्शनतामुपैति। एकाङ्करूपकेऽस्मिन् शेखरकनामा चित्रोद्यमलेखकः केनापि हेतुना वियोगम् अनुभवतोश्चित्रलेखामिलिन्दकयोः समागमं सिसाधयिषुः कथामाकाशभाषणरूपेण निर्वहति।

Bharavatarastavah

अस्मिन् स्तोत्रकाव्ये भगवन्तं शिवं कविरभिष्टौति। वसन्ततिलकयोपनिबद्धस्य काव्यस्यास्य कविकृतम् उल्लाघनाभिधं व्याख्यानं च वर्तते।

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the third volume, some character sketches of great literary savants responsible for Kannada renaissance during the first half of the twentieth century. These remarkable...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the second volume, episodes from the lives of remarkable exponents of classical music and dance, traditional storytellers, thespians, and connoisseurs; as well as his...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the first volume, episodes from the lives of great writers, poets, literary aficionados, exemplars of public life, literary scholars, noble-hearted common folk, advocates...

Evolution of Mahabharata and Other Writings on the Epic is the English translation of S R Ramaswamy's 1972 Kannada classic 'Mahabharatada Belavanige' along with seven of his essays on the great epic. It tells the riveting...

Shiva-Rama-Krishna is an English adaptation of Śatāvadhāni Dr. R Ganesh's popular lecture series on the three great...

Bharatilochana

ಮಹಾಮಾಹೇಶ್ವರ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹೆಸರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೈವದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗಳ ಪರಮಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ  ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇವನು ಜ್ಞಾನಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಭರತಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವನೊಬ್ಬನೇ ನಮಗಿರುವ ಆಲಂಬನ. ಇದೇ ರೀತಿ ರಸಧ್ವನಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು...

Vagarthavismayasvadah

“वागर्थविस्मयास्वादः” प्रमुखतया साहित्यशास्त्रतत्त्वानि विमृशति । अत्र सौन्दर्यर्यशास्त्रीयमूलतत्त्वानि यथा रस-ध्वनि-वक्रता-औचित्यादीनि सुनिपुणं परामृष्टानि प्रतिनवे चिकित्सकप्रज्ञाप्रकाशे। तदन्तर एव संस्कृतवाङ्मयस्य सामर्थ्यसमाविष्कारोऽपि विहितः। क्वचिदिव च्छन्दोमीमांसा च...

The Best of Hiriyanna

The Best of Hiriyanna is a collection of forty-eight essays by Prof. M. Hiriyanna that sheds new light on Sanskrit Literature, Indian...

Stories Behind Verses

Stories Behind Verses is a remarkable collection of over a hundred anecdotes, each of which captures a story behind the composition of a Sanskrit verse. Collected over several years from...