ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅನುಭವಗಳು - 1

This article is part 1 of 4 in the series ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಅನುಭವಗಳು

ನನ್ನ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ಯೋಗವಿಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಐದು ವಸಂತಗಳ ಸಂತಸವನ್ನು ಕಂಡದ್ದೇ ಅತಿಶಯ. ಕಡೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದ ಮಾರ್ಪಾಟಿನ ಕಾರಣ ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪದ ಇರುಸುಮುರುಸಾದರೂ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಮರೆಸುವಂಥದ್ದು ಭವನದ ಬಾಳು.

ನನಗೆ ಕಾಲೇಜಿನ ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ಕುಲಪತಿ ಮುನ್ಷಿ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಿಚಯ ಇದ್ದಿತು. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗಲೇ ಅವರ ‘ಭಗವಾನ್ ಕೌಟಿಲ್ಯ’ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯ ಅನುವಾದವನ್ನು ಓದಿ ಹಿಗ್ಗಿದ್ದೆ. ಮೂಲದ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಮಾಸದ ಹಾಗೆ ಗೋರೂರು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರರು ಕನ್ನಡಿಸಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ಮುನ್ಷಿ ಅವರ ‘ಜೈ ಸೋಮನಾಥ’, ‘ಲೋಮಹರ್ಷಿಣಿ’, ‘ವಿಶ್ವರಥ’, ‘ತಪಸ್ವಿನಿ’, ‘ಭಗವಾನ್ ಪರಶುರಾಮ’ ಮುಂತಾದ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ‘ಕೃಷ್ಣಾವತಾರ’ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ ‘ದ ಗ್ಲೋರಿ ದಟ್ ವಾಸ್ ಘೂರ್ಜರ’ ಮತ್ತು ‘ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್’ ಗ್ರಂಥಮಾಲಿಕೆಯ ಮುನ್ನುಡಿಗಳು ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವ ತರಿಸಿದ್ದವು. ‘ಭವನ್ಸ್ ಲೈಬ್ರರಿ’ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಎಷ್ಟೋ ಕಿರುಹೊತ್ತಗೆಗಳು ನನ್ನ ತಿಳಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಕುಲಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಋಣಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದವು.

ಇಂಥ ಮಹನೀಯರು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ನಾನು ಸೇರುವೆನೆಂಬ ಊಹೆ ಕೂಡ ನನಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚೇನು, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆ ಸಂಸ್ಥೆ ಇರುವ ದಿಕ್ಕೂ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ! ಅದು ಹೇಗೋ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭವನದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೆ. ಇಂದಿಗೂ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆ ಭಾಗ ಅದೊಂದು ರೀತಿ ನಾಸ್ಟಾಲ್ಜಿಕ್ ಆಗಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ.

ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೊಗಸಾದ ಮಾದರಿಗಳೆನಿಸಿದ ವಿಧಾನಸೌಧ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿರುವ ವಿದ್ಯಾಭವನ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಆ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿಯ ಹಸುರಿನ ಸ್ಪರ್ಶ ಇದಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ತಾರಾಲಯ ಮತ್ತು ಬಸವ ಭವನಗಳ ನೆರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಭವನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆವರಣಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವೆ ಅಭಿಜಾತವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ದಿಟವೇ, ಈ ಪರಿಸರದ ಗಾಳಿಯೆಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕಾನೂನು, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಗಳೇ ಮೊದಲಾದ ಕೋಲಾಹಲಗಳಿಂದ ಧೂಳೆದ್ದುಹೋಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಇಂದಿಗೂ ಚೆಲುವಾಗಿದೆ.

ಎಂದೂ ನಾನು ಕಾಲಿರಿಸದ ರೇಸ್ ಕೋರ್ಸ್, ನನ್ನಂಥವರು ಹೋಗಲು ಸಾಹಸ ಮಾಡದ ತಾಜ್ ವೆಸ್ಟ್ಎಂಡ್, ವಿಂಡ್ಸರ್ ಮ್ಯಾನರ್, ಲಿ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಮುಂತಾದ ತಾರಾ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹಬ್ಬವೆನಿಸುವ ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್ ನನ್ನ ಭವನದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದಿಂದಲೇ ಸಂತಸವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ ಯಾರೂ ಹುಬ್ಬೇರಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ.

ಇಂಥ ಸ್ಮರಣೀಯವಾದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಮಣೀಯವಾದ ಕಾಲವನ್ನು ನಾನು ಕಳೆದದ್ದಲ್ಲ, ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಭವನದ ಜೀವನದ ಮೂಲಕ. ಅಲ್ಲಿಯ ಕೆಲವೊಂದು ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ನೆನಪೆಂದರೆ ಮಾನವರ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮರುಕಳಿಕೆಯೇ ತಾನೆ! ಹೀಗಾಗಿ ನೆನಪಿನ ಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾಸು-ಹೊಕ್ಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂಬ ಎಳೆಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣವೀಯುವುದು ಘಟನೆಗಳೇ. ಸಂತೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೂರು ಮೊಳ ನೇಯ್ದಂತೆ ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪದ ನೇಯ್ಗೆಯಿಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದೆ. ಸಹೃದಯರಿಗೆ ಈ ಅಂಬರ ಚಿದಂಬರವಾಗಲಿ.

ಎಚ್. ಕೆ. ರಂಗನಾಥ್

ಬೌದ್ಧಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಬಹುಶ್ರುತ’ ಮತ್ತು ‘ಬಹುದೃಷ್ಟ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅವಿರಳವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮಿಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾವು ಸಾಕಷ್ಟು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಈಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ‘ಬಹುಶ್ರುತ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ನಾವು ಎಗ್ಗಿಲ್ಲದೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಇದೊಂದು ಕ್ಲೀಷೆಯಂತೆ ಆಗಿದೆ, ಚರ್ವಿತಚರ್ವಣವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಮೀರಿದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಮೊನಚನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಶಬ್ದಗಳು ಹಲವು. ಹಾಗೆಂದು ಅವನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸದೆ ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಈ ಬಗೆಯ ವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗಲೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥವಂತಿಕೆ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೃತರೂಪಕಗಳಿಗೆ ಸಂಜೀವನಿಯ ಸೇಚನವನ್ನು ಮಾಡಿದಂತೆ.

ಡಾ|| ಎಚ್. ಕೆ. ರಂಗನಾಥ್ ಅವರನ್ನು ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಬಹುಶ್ರುತ ಮತ್ತು ಬಹುದೃಷ್ಟ ಎಂದು ಲಕ್ಷಣೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇವು ಅವರ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ. ಸುಸಂಸ್ಕೃತನಾದ ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಹಾಪುರುಷಸಂಶ್ರಯದಿಂದ, ಲೋಕಸಾಹಚರ್ಯದಿಂದ ಏನೆಲ್ಲ ಪಡೆಯಬಹುದೋ ಅದೆಲ್ಲ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಸತ್ತ್ವ, ಸ್ನೇಹ, ಸೌಲಭ್ಯ, ತಿಳಿವಳಿಕೆ, ವಿನೋದಶೀಲತೆ ಮೊದಲಾದ ಅವೆಷ್ಟೋ ಅಸೂಯಾಸ್ಪದವಾದ ಗುಣಗಳು ಅವರಿಗೆ ಈ ಮೂಲಕ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ್ದವು.

ದಿಟವೇ, ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಹಲವು ಬಗೆಯಿಂದ ಗಣ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಹರಟೆ, ಹಾಸ್ಯ, ಲಲಿತಪ್ರಬಂಧಗಳಂಥ ಬರೆವಣಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ಜನಶೀಲ ಲೇಖಕರಾಗಿ; ರಂಗಭೂಮಿ, ಸಮೂಹಮಾಧ್ಯಮ, ಸಂಪರ್ಕಸಾಧನಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡಸಿದ ತಜ್ಞರಾಗಿ; ಯುನೆಸ್ಕೋ, ಆಕಾಶವಾಣಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಗೀತ-ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಪರಿಣತಿ ಉಳ್ಳ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಎದ್ದುತೋರಿದ್ದು ಇವೆಲ್ಲದರ ಪರಿಪಾಕವೆನಿಸಿದ ಲವಲವಿಕೆಯ ಸುಸಂಸ್ಕೃತಿ, ವಿದಗ್ಧತೆಯ ಸಜ್ಜನಿಕೆ, ನಯವುಳ್ಳ ಅಧಿಕಾರನಿರ್ವಾಹದ ಹದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಹೃದಯತೆ.

ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬ ಕೀಟಲೆಯ ಆದರೆ ಕಹಿಯಾಗದ ತುಂಟ ಹುಡುಗ ಮತ್ತು ನಯ-ವಿನಯಗಳ ಆತ್ಮೀಯ ಪ್ರೌಢ - ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಸೆಡ್ಡುಹೊಡೆದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಅವರೊಡನೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂತರ ನನಗೆ ಅಡ್ಡ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನನಗಿಂತ ಅವರು ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದರೂ ನಾನೇ ಮುಪ್ಪಿನ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದೆ! ತಾರುಣ್ಯತರಳತೆ ಅವರಿಗೇ ಮೀಸಲಾದಂತಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಸದಭಿರುಚಿ ಹಾಗೂ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಲವಲವಿಕೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಕಲೆತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಹಾಸ್ಯದ ಮೂಲಕ ಎಂಥ ಕಹಿಯನ್ನೂ ಸಿಹಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಕೌಶಲ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಿಕ್ತವಿಡಂಬನೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಆಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಭವನ ನನ್ನ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ಬಂದದ್ದು

ನಾನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರನ್ನು ಕಂಡದ್ದು ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ. ಆಗ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ನಾನು ಅವರ ‘ಕರ್ನಾಟಕ ರಂಗಭೂಮಿ’, ‘ಪರದೇಶಿಯಾದಾಗ’, ‘ಬಣ್ಣ-ಬೆಳಕು’, ‘ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಪನಿಷ್‌ಮೆಂಟ್’ ಮೊದಲಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದಿ ಆನಂದಿಸಿದ್ದೆ; ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ದನಿಯನ್ನೂ ಆಲಿಸಿದ್ದೆ. ಅದು ಯಾವ ಯೋಗಾಯೋಗವೋ ಕಾಣೆ, ನನ್ನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮುಗಿಯುವುದಕ್ಕೂ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರು ಭವನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸೂತ್ರಧಾರರಾಗುವುದಕ್ಕೂ ವೇಳೆ ತಾಳೆಯಾಯಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ನಿಯತವಾಗಿ ಹೋಗತೊಡಗಿದೆ, ಅವರ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬರುವಂತಾದೆ.

‘ಇನ್‌ಸರ್ಟ್’ ಮಾಡಿದ ತಿಳಿಬಣ್ಣದ ಅಂಗಿ. ಮಿಂಚುವ ಕನ್ನಡಕ. ಒಪ್ಪವಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಷೂ. ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕ್ಲೋಸ್ ಕಾಲರ್ ಕೋಟೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಗಾಗ ಸೂಟ್ - ಇದು ಎಚ್. ಕೆ. ರಂಗನಾಥ್ ಅವರ ನಿಯತವೇಷ. ಲಹರಿ ಬಂದಾಗ ಜೀನ್ಸ್ ತೊಟ್ಟು ಬರುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಉಂಟು. ಕುರ್ತಾ-ಪೈಜಾಮಗಳ ಉಡುಪು ಪ್ರಾಯಶಃ ಭಜನೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಮಾತ್ರ. ನಾನು ಅವರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪಂಚಕಚ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು ಒಂದೇ ಬಾರಿ - ಶಂಕರಮಠದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವರು ಬಂದಿದ್ದಾಗ. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಾಚಿದ ತಲೆಗೂದಲು. ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಮುಖಕ್ಷೌರ. ಇಂಥ ನೇಪಥ್ಯದ ರಂಗನಾಥ್ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕದ ಮುಂದೆ ಹಸನ್ಮುಖರಾಗಿ ನಿಂತು ಅಂದಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಭ್ಯಾಗತರಿಗೆ ಸ್ವಾಗತ ಅಥವಾ ವಂದನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಚಿತ್ರಣವೇ ನನ್ನ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ, ಅನುಭವಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿದ ಮೊದಲ ದೃಶ್ಯ.

ಭವನದ ರಾಜಂ ಸಭಾಂಗಣ ದಿಟಕ್ಕೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೇದಿಕೆ. ಏಕೆಂದರೆ ರಂಗನಾಥ್ ಅವರ ಆಸ್ಥೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸದ ಆ ಕಾಲದ ವಿದ್ವಾಂಸರೇ ಇಲ್ಲ, ಕೇಳಿಸದ ಗಾಯಕ-ವಾದಕರೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇಂದು ಈ ಸಭಾಂಗಣ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ತ್ವದ ಇಂಥ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಪತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಒಂದು ದುರ್ನಿವಾರ ವ್ಯಥೆ.

ರಂಗನಾಥ್ ಅವರ ಮಾತು - ವಿಶೇಷತಃ ಅವರ ದನಿ - ಅನೇಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಅಂದಿನ ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅವರದೂ ಒಂದೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ. ಸ್ನಿಗ್ಧಗಂಭೀರವೂ ಮಂದ್ರಮಂಜುಳವೂ ಆದ ಅವರ ಕಂಠ ಕನ್ನಡವನ್ನಾಗಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷನ್ನಾಗಲಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಉಲಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ತಮ್ಮದಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಅವರು ಬಾಯಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗದ ಕಾರಣ, ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಿಂತ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು, ಸೀಮಿತತೆಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಅನಾವಶ್ಯಕವಲ್ಲ. ಶುದ್ಧವಾದರೂ ಕಿವಿಗೆ ರಾಚದಷ್ಟು ಮೃದುವಾದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದ ನುಡಿಗಟ್ಟನ್ನು ಮೆರೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವಕ್ಕೆಲ್ಲ ಪರಿಮಳ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಅನುಚಿತವಾಗದ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಅವರ ಸೊತ್ತಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾಗತ ಮತ್ತು ವಂದನಾರ್ಪಣೆಗಳ ನಾಂದೀ-ಭರತವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ಅವರೆಂದೂ ವೇದಿಕೆಯನ್ನೇರಿದ ನೆನಪು ನನಗಿಲ್ಲ. ಕೆಳಗೆ ನಿಂತೇ ನುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಅವರು ಅಂದಿನ ಭಾಷಣಕಾರರಿಗೋ ಕಲಾವಿದರಿಗೋ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೌಮ್ಯಗೌರವ.

To be continued.

 

   Next>>

Author(s)

About:

Dr. Ganesh is a 'shatavadhani' and one of India’s foremost Sanskrit poets and scholars. He writes and lectures extensively on various subjects pertaining to India and Indian cultural heritage. He is a master of the ancient art of avadhana and is credited with reviving the art in Kannada. He is a recipient of the Badarayana-Vyasa Puraskar from the President of India for his contribution to the Sanskrit language.

Prekshaa Publications

The Mahābhārata is the greatest epic in the world both in magnitude and profundity. A veritable cultural compendium of Bhārata-varṣa, it is a product of the creative genius of Maharṣi Kṛṣṇa-dvaipāyana Vyāsa. The epic captures the experiential wisdom of our civilization and all subsequent literary, artistic, and philosophical creations are indebted to it. To read the Mahābhārata is to...

Shiva Rama Krishna

சிவன். ராமன். கிருஷ்ணன்.
இந்திய பாரம்பரியத்தின் முப்பெரும் கதாநாயகர்கள்.
உயர் இந்தியாவில் தலைமுறைகள் பல கடந்தும் கடவுளர்களாக போற்றப்பட்டு வழிகாட்டிகளாக விளங்குபவர்கள்.
மனித ஒற்றுமை நூற்றாண்டுகால பரிணாம வளர்ச்சியின் பரிமாணம்.
தனிநபர்களாகவும், குடும்ப உறுப்பினர்களாகவும், சமுதாய பிரஜைகளாகவும் நாம் அனைவரும் பரிமளிக்கிறோம்.
சிவன் தனிமனித அடையாளமாக அமைகிறான்....

ऋतुभिः सह कवयः सदैव सम्बद्धाः। विशिष्य संस्कृतकवयः। यथा हि ऋतवः प्रतिसंवत्सरं प्रतिनवतामावहन्ति मानवेषु तथैव ऋतुवर्णनान्यपि काव्यरसिकेषु कामपि विच्छित्तिमातन्वते। ऋतुकल्याणं हि सत्यमिदमेव हृदि कृत्वा प्रवृत्तम्। नगरजीवनस्य यान्त्रिकतां मान्त्रिकतां च ध्वनदिदं चम्पूकाव्यं गद्यपद्यमिश्रितमिति सुव्यक्तमेव। ऐदम्पूर्वतया प्रायः पुरीपरिसरप्रसृतानाम् ऋतूनां विलासोऽत्र प्रपञ्चितः। बेङ्गलूरुनामके...

The Art and Science of Avadhānam in Sanskrit is a definitive work on Sāhityāvadhānam, a form of Indian classical art based on multitasking, lateral thinking, and extempore versification. Dotted throughout with tasteful examples, it expounds in great detail on the theory and practice of this unique performing art. It is as much a handbook of performance as it is an anthology of well-turned...

This anthology is a revised edition of the author's 1978 classic. This series of essays, containing his original research in various fields, throws light on the socio-cultural landscape of Tamil Nadu spanning several centuries. These compelling episodes will appeal to scholars and laymen alike.
“When superstitious mediaevalists mislead the country about its judicial past, we have to...

The cultural history of a nation, unlike the customary mainstream history, has a larger time-frame and encompasses the timeless ethos of a society undergirding the course of events and vicissitudes. A major key to the understanding of a society’s unique character is an appreciation of the far-reaching contributions by outstanding personalities of certain periods – especially in the realms of...

Prekṣaṇīyam is an anthology of essays on Indian classical dance and theatre authored by multifaceted scholar and creative genius, Śatāvadhāni Dr. R Ganesh. As a master of śāstra, a performing artiste (of the ancient art of Avadhānam), and a cultured rasika, he brings a unique, holistic perspective...

Yaugandharam

इदं किञ्चिद्यामलं काव्यं द्वयोः खण्डकाव्ययोः सङ्कलनरूपम्। रामानुरागानलं हि सीतापरित्यागाल्लक्ष्मणवियोगाच्च श्रीरामेणानुभूतं हृदयसङ्क्षोभं वर्णयति । वात्सल्यगोपालकं तु कदाचिद्भानूपरागसमये घटितं यशोदाश्रीकृष्णयोर्मेलनं वर्णयति । इदम्प्रथमतया संस्कृतसाहित्ये सम्पूर्णं काव्यं...

Vanitakavitotsavah

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Vaiphalyaphalam

इदं खण्डकाव्यमान्तं मालिनीछन्दसोपनिबद्धं विलसति। मेनकाविश्वामित्रयोः समागमः, तत्फलतया शकुन्तलाया जननम्, मातापितृभ्यां त्यक्तस्य शिशोः कण्वमहर्षिणा परिपालनं चेति काव्यस्यास्येतिवृत्तसङ्क्षेपः।

Nipunapraghunakam

इयं रचना दशसु रूपकेष्वन्यतमस्य भाणस्य निदर्शनतामुपैति। एकाङ्करूपकेऽस्मिन् शेखरकनामा चित्रोद्यमलेखकः केनापि हेतुना वियोगम् अनुभवतोश्चित्रलेखामिलिन्दकयोः समागमं सिसाधयिषुः कथामाकाशभाषणरूपेण निर्वहति।

Bharavatarastavah

अस्मिन् स्तोत्रकाव्ये भगवन्तं शिवं कविरभिष्टौति। वसन्ततिलकयोपनिबद्धस्य काव्यस्यास्य कविकृतम् उल्लाघनाभिधं व्याख्यानं च वर्तते।

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the third volume, some character sketches of great literary savants responsible for Kannada renaissance during the first half of the twentieth century. These remarkable...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the second volume, episodes from the lives of remarkable exponents of classical music and dance, traditional storytellers, thespians, and connoisseurs; as well as his...

Karnataka’s celebrated polymath, D V Gundappa brings together in the first volume, episodes from the lives of great writers, poets, literary aficionados, exemplars of public life, literary scholars, noble-hearted common folk, advocates...

Evolution of Mahabharata and Other Writings on the Epic is the English translation of S R Ramaswamy's 1972 Kannada classic 'Mahabharatada Belavanige' along with seven of his essays on the great epic. It tells the riveting...

Shiva-Rama-Krishna is an English adaptation of Śatāvadhāni Dr. R Ganesh's popular lecture series on the three great...

Bharatilochana

ಮಹಾಮಾಹೇಶ್ವರ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹೆಸರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೈವದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗಳ ಪರಮಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ  ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇವನು ಜ್ಞಾನಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಭರತಮುನಿಯ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವನೊಬ್ಬನೇ ನಮಗಿರುವ ಆಲಂಬನ. ಇದೇ ರೀತಿ ರಸಧ್ವನಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು...

Vagarthavismayasvadah

“वागर्थविस्मयास्वादः” प्रमुखतया साहित्यशास्त्रतत्त्वानि विमृशति । अत्र सौन्दर्यर्यशास्त्रीयमूलतत्त्वानि यथा रस-ध्वनि-वक्रता-औचित्यादीनि सुनिपुणं परामृष्टानि प्रतिनवे चिकित्सकप्रज्ञाप्रकाशे। तदन्तर एव संस्कृतवाङ्मयस्य सामर्थ्यसमाविष्कारोऽपि विहितः। क्वचिदिव च्छन्दोमीमांसा च...

The Best of Hiriyanna

The Best of Hiriyanna is a collection of forty-eight essays by Prof. M. Hiriyanna that sheds new light on Sanskrit Literature, Indian...

Stories Behind Verses

Stories Behind Verses is a remarkable collection of over a hundred anecdotes, each of which captures a story behind the composition of a Sanskrit verse. Collected over several years from...